🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:37:52 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आलाक्त

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आलाक्ते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आलाक्ते

अर्थ: सूखना, शुष्क होना, भूषित करना, कार्यक्षम होना, रोकना, निषेध करना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: शोषणालमर्थयोः

अंग्रेज़ी: to dry out, to decorate, to be sufficient, to refuse, to prevent, to stop

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लाक्ति (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लाख् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लाक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालाक्तिःलाक्तीलाक्तयः
द्वितीयालाक्तिम्लाक्तीलाक्तीः
तृतीयालाक्त्यालाक्तिभ्याम्लाक्तिभिः
चतुर्थीलाक्तये / लाक्त्यैलाक्तिभ्याम्लाक्तिभ्यः
पञ्चमीलाक्तेः / लाक्त्याःलाक्तिभ्याम्लाक्तिभ्यः
षष्ठीलाक्तेः / लाक्त्याःलाक्त्योःलाक्तीनाम्
सप्तमीलाक्तौ / लाक्त्याम्लाक्त्योःलाक्तिषु
सम्बोधनहे लाक्तेहे लाक्तीहे लाक्तयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लाख् (भ्वादिगण) · अर्थ: सूखना, शुष्क होना, भूषित करना, कार्यक्षम होना, रोकना, निषेध करना (शोषणालमर्थयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलाखतिलाखतःलाखन्ति
मध्यमलाखसिलाखथःलाखथ
उत्तमलाखामिलाखावःलाखामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लाखति · लिट्: ललाख · लुट्: लाखिता · लृट्: लाखिष्यति · लोट्: लाखतात् · लङ्: अलाखत् · विधिलिङ्: लाखेत् · आशीर्लिङ्: लाख्यात् · लुङ्: अलाखीत् · लृङ्: अलाखिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लाखन · ण्वुल्: लाखकः · तृच्: लाखिता · ण्यत्: लाख्यः · तव्य: लाखितव्यः · अनीयर्: लाखनीयः · क्त: लाखितः · क्तवतु: लाखितवान् · शतृ: लाखन् · स्य-शतृ: लाखिष्यन् · क्त्वा: लाखित्वा · ल्यप्: प्रलाख्य · तुमुन्: लाखितुम् · णमुल्: लाखम् · घञ्: लाखः · क्तिन्: लाक्ति · क्वसु: ललाख्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आलाक्तेलाक्ति (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लाख् + क्तिन् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आलाक्ते 📚 ➤ सूखना, शुष्क होना, भूषित करना, कार्यक्षम होना, रोकना, निषेध करना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: शोषणालमर्थयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लाक्ति 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आलाक्ते: आ + लाख् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें