🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:01:39 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आलिखित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आलिखित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आलिखित

अर्थ: लिखना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: अक्षरविन्यासे

अंग्रेज़ी: to write,to scratch,to draw, to scribble

व्युत्पत्ति: लिख्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लिखित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लिख् + क्त
  2. लिखित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लिख् + क्त
  3. आलिखित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. आलिखित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लिखित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिखितःलिखितौलिखिताः
द्वितीयालिखितम्लिखितौलिखितान्
तृतीयालिखितेनलिखिताभ्याम्लिखितैः
चतुर्थीलिखितायलिखिताभ्याम्लिखितेभ्यः
पञ्चमीलिखितात् / लिखिताद्लिखिताभ्याम्लिखितेभ्यः
षष्ठीलिखितस्यलिखितयोःलिखितानाम्
सप्तमीलिखितेलिखितयोःलिखितेषु
सम्बोधनहे लिखितहे लिखितौहे लिखिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लिख् (तुदादिगण) · अर्थ: लिखना (अक्षरविन्यासे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलिखतिलिखतःलिखन्ति
मध्यमलिखसिलिखथःलिखथ
उत्तमलिखामिलिखावःलिखामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लिखति · लिट्: लिलेख · लुट्: लेखिता · लृट्: लेखिष्यति · लोट्: लिखतात् · लङ्: अलिखत् · विधिलिङ्: लिखेत् · आशीर्लिङ्: लिख्यात् · लुङ्: अलेखीत् · लृङ्: अलेखिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लेखन · ण्वुल्: लेखकः · तृच्: लेखिता · ण्यत्: लेख्यः · तव्य: लेखितव्यः · अनीयर्: लेखनीयः · क्त: लिखितः · क्तवतु: लिखितवान् · शतृ: लिखन् · स्य-शतृ: लेखिष्यन् · क्त्वा: लिखित्वा · ल्यप्: प्रलिख्य · तुमुन्: लेखितुम् · णमुल्: लेखम् · घञ्: लेखः · क्तिन्: लिक्ति · क्वसु: लिलिख्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लिखित
लिखित
likhita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लिखित १ वि॰ [सं॰] लिखा हुआ । लिपिबद्ध किया हुआ । अंकित ।
लिखित २ संज्ञा पुं॰
१. लिखी हुई बात । लेख । विशेष—व्यवहार (मामले, मुकदमे) में 'लिखित' चार प्रकार के प्रमाणों में से एक है । साक्षियों में भी एक 'लिखित' साक्षी होते हैं । अर्थी जिसे लाकर लिखा दे, वह लिखित साक्षी होगा । (मिताक्षरा) ।
२. रचना, लेख या पुस्तक आदि ।
३. लिखी हुई सनद । प्रमाण- पत्र ।
४. एक स्मृतिकार ऋषि ।
५. चित्र । तसवीर (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिखित mfn. scratched, scraped, scarified, AV. &c. &c.
written, Pañcat.; Kathās. (= mentioned, Inscr.)
drawn, delineated, sketched, painted, Kāv.; VarBṛS.
लिखित m. N. of a Ṛṣi and author of a work on law (frequently mentioned together with Śaṅkha q.v.), MBh. (IW. 302)
N. of Śaṅkha's brother (whose hands were cut off by king Su-dyumna as a punishment for having eaten some fruit in Śaṅkha's hermitage without leave, described in MBh. xii, 668 &c.)
लिखित n. a writing, written document, scripture, Yājñ., Sch. (IW. 297).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (901,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिखित p. p. [लिख्-क्त] Written, painted, scratched &c; see लिख्. --तः N. of a writer on law (mentioned along with शंख). --तं 1 A writing, document. --2 Any book or composition.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0928-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिखित न० लिख--भावे क्त । १ लेखने । आधारे क्त । २ लिपौ अमरः । विवादे अर्थसाधके ३ पत्रे च “प्रमाणं लिखितं भक्तिः” स्मृतिः । लेख्यशब्दे दृश्यम् । ४ स्मृतिकारके शङ्खमुनिभ्रातरि मुनिभेदे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4826,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिखितं, क्ली, (लिख + भावे क्तः ।) लिपिः । इत्यमरः ॥ लेखनम् । इति भरतः ॥ (लिख + कर्म्मणि क्तः ।) लिखितपत्रादौ, त्रि । यथा, -- “प्रमाणं लिखितं भुक्तिः साक्षिणश्चेति कीर्त्तितम् ॥” इति मिताक्षरायां याज्ञवल्क्यः ॥ मुनिविशेषे, पुं । यथा, श्राद्धतत्त्वे याज्ञवल्क्येः ॥ “पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगोतमौ । शातांतपो वशिष्ठश्च धर्म्मशास्त्रप्रयोजकाः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-217-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लिखित" आता है (13)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आलिखितलिखित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लिख् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: लिखित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + लिख् + क्त | आलिखित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आलिखित 📚 ➤ लिखना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: अक्षरविन्यासे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लिखित 📚लिखा हुआ । लिपिबद्ध किया हुआ । अंकित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आलिखित: आ + लिख् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬