🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:53:31 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आवरिका

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आवरिका

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आवरिका

अर्थ: इच्छा करना, चाहना, आशा करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: ईप्सायाम्

अंग्रेज़ी: to wish, to desire, to hope

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल्
  2. वरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल्
  3. वरिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल्
  4. आवरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. वरिका (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल्
  6. आवरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  7. आवरिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  8. आवरिका (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वरिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावरिकावरिकेवरिकाः
द्वितीयावरिकाम्वरिकेवरिकाः
तृतीयावरिकयावरिकाभ्याम्वरिकाभिः
चतुर्थीवरिकायैवरिकाभ्याम्वरिकाभ्यः
पञ्चमीवरिकायाःवरिकाभ्याम्वरिकाभ्यः
षष्ठीवरिकायाःवरिकयोःवरिकाणाम्
सप्तमीवरिकायाम्वरिकयोःवरिकासु
सम्बोधनहे वरिकेहे वरिकेहे वरिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — वर (चुरादिगण) · अर्थ: इच्छा करना, चाहना, आशा करना (ईप्सायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवरयतिवरयतःवरयन्ति
मध्यमवरयसिवरयथःवरयथ
उत्तमवरयामिवरयावःवरयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वरयति · लट् (आत्मने.): वरयते · लिट्: वरयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): वरयाञ्चक्रे · लुट्: वरयिता · लुट् (आत्मने.): वरयिता · लृट्: वरयिष्यति · लृट् (आत्मने.): वरयिष्यते · लोट्: वरयतात् · लोट् (आत्मने.): वरयताम् · लङ्: अवरयत् · लङ् (आत्मने.): अवरयत · विधिलिङ्: वरयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वरयेत · आशीर्लिङ्: वर्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वरयिषीष्ट · लुङ्: अववरत् · लुङ् (आत्मने.): अववरत · लृङ्: अवरयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवरयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वरण · ण्वुल्: वरकः · तृच्: वरयिता · यत्: वर्यः · तव्य: वरयितव्यः · अनीयर्: वरणीयः · क्त: वरितः · क्तवतु: वरितवान् · शतृ: वरयन् · स्य-शतृ: वरयिष्यन् · शानच्: वरयमाणः · क्त्वा: वरयित्वा · ल्यप्: प्रवरय्य · तुमुन्: वरयितुम् · णमुल्: वरम् · क्तिन्: वर्ति · क्वसु: वरयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आवरिकावरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल् 📚
अन्य सम्भावना: वरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल् | वरिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + वर + ण्वुल्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आवरिका 📚 ➤ इच्छा करना, चाहना, आशा करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: ईप्सायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वरिका 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आवरिका: आ + वर + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬