🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:37:44 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आशिर्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आशिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आशिः

अर्थ: आशीर्वाद, मंगलकामना

व्युत्पत्ति: आ+शास्+क्विप्, इत्वम् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आशिस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आशिस् (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआशिाःआशिसौआशिसः
द्वितीयाआशिसम्आशिसौआशिसः
तृतीयाआशिसाआशिोभ्याम्आशिोभिः
चतुर्थीआशिसेआशिोभ्याम्आशिोभ्यः
पञ्चमीआशिसःआशिोभ्याम्आशिोभ्यः
षष्ठीआशिसःआशिसोःआशिसाम्
सप्तमीआशिसिआशिसोःआशिस्सु / आशिःसु
सम्बोधनहे आशिःहे आशिसौहे आशिसः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आशिस्
आशिस्
āśis
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आशिस् ईस्, f. asking for, prayer, wish, RV.; AV.; VS.; TS.; ŚBr. &c.
blessing, benediction
wishing for any other, R.; Ragh.; Kum.; Śak. &c.
a particular medicament
(for 2. आशिस् See s.v.)
2. आशिस् f. a serpent's fang
(for 1. आशिस् See आ-√ शास्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (157,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आशिस् f. (˚शीः, ˚शीर्भ्यां &c.) [ आशास्-क्विप्, अत इत्वम्] 1 A blessing, benediction. (It is thus defined: --वात्सल्याद्यत्र मान्येन कनिष्ठस्याभिधीयते । इष्टावधारकं वाक्यमाशीः सा परिकीतिंता ॥). आशिस् is sometimes distinguished from वर, the former being taken to be merely an expression of one's good wishes which may or may not be realized; while a वर is a boon which is more permanent in character and surer of fulfilment; cf. वरः खल्वेषनाशीः Ś. 4; आशिषो गुरुजनवितीर्णा वरतामापद्यंते K. 291; अमोघाः प्रतिगृह्णंतावर्घ्यानुपदमाशिषः R. 1. 44, 11. 6; Ku. 5. 76, 7. 47. --2 Act of bestowing a blessing upon others. --3 A prayer, wish, desire; Ku. 5. 76, Bg. 4. 21, 6. 10. --4 A serpent's fang (cf. आशी). --5 One of the eight chief medicaments (वृद्धि). --Comp. --वादः, --वचनं ( आशीर्वादः &c.) a blessing, benediction, expression of a prayer or wish; आशीर्वचनसंयुक्तां नित्यं यस्मात् प्रकुर्वते S. D. 6; Ms. 2. 33. --विषः (आशीर्विषः) ‘having poison in its fangs,’ a snake.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0264-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आशिस् स्त्री आ + शास् क्विप् आङ्पूर्वकत्वात् अतैत्त्वम् । १ इष्टार्थाविष्करणे । “यां वै काञ्च यज्ञ ऋत्विज आशि- षमाशासते यजमानस्यैव सा” शत० ब्रा० १, ३, १, २६ । “आशीर्नमस्त्रिया वस्तुनिर्देशोवाऽपि तन्मुखे” सा० द० । “जगच्छरण्यस्य निराशिषः सतः” कुमा० “अमोघाः प्रति- गृह्णन्तावर्घानुपदमाशिषः” रघुः । २ प्रार्थनायाञ्च तस्य कामाः समृध्यन्त्यमोघाहास्याशिषो भवन्ति” छा० उ० । “आशिषः प्रार्थनाः” भा० “वेदीक्तमायुर्मर्त्त्यानामाशिषश्चैव कर्मणाम्” मनुः । आशीश्च “वात्सल्याद्यत्र मान्येन कनिष्ठ- स्याभिधीयते । इष्टावधारकं वाक्यमाशीः सा परिकी- र्त्तिता” इत्येवं लक्षणा प्रार्थना वाक् अत्र कनिष्ठस्येत्युपलक्ष- णम् । “तस्मै जयाशीः ससृजे पुरस्तात् सप्तर्षिभिस्तान् स्मितपूर्व्वमाह” कुमा० सप्तर्षिकृतशिवाशीर्व्वादवर्ण्णनात्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0836,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आशिःआशिस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आशिः 📚 ➤ आशीर्वाद, मंगलकामना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आशिस् 📚ईस्, f. asking for, prayer, wish, RV.; AV.; VS.; TS.; ŚBr. &c🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आशिः: आ+शास्+क्विप्, इत्वम् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें