🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:11:49 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आश्रयण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आश्रयण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आश्रयण

अर्थ: दूसरे के संरक्षण में रहना, शरण लेना

व्युत्पत्ति: आ+श्रि+ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आश्रयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. श्रयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + श्रि + ल्युट्
  3. आश्रयण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आश्रयण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्रयणम्आश्रयणेआश्रयणानि
द्वितीयाआश्रयणम्आश्रयणेआश्रयणानि
तृतीयाआश्रयणेनआश्रयणाभ्याम्आश्रयणैः
चतुर्थीआश्रयणायआश्रयणाभ्याम्आश्रयणेभ्यः
पञ्चमीआश्रयणात् / आश्रयणाद्आश्रयणाभ्याम्आश्रयणेभ्यः
षष्ठीआश्रयणस्यआश्रयणयोःआश्रयणानाम्
सप्तमीआश्रयणेआश्रयणयोःआश्रयणेषु
सम्बोधनहे आश्रयणहे आश्रयणेहे आश्रयणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आश्रयण
आश्रयण
āśrayaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आश्रयण संज्ञा पुं॰ [सं॰] सहारा लेने का कार्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-श्रयण mf(ई)n. having recourse to, resorting or applying to, seeking refuge or shelter from, Kum.
relating to, concerning, Vikr.
आ-श्रयण n. betaking one's self or applying to
joining, accepting, choosing
refuge, asylum, means of protection or security, ŚvetUp.; TS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (158,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आश्रयण a. (णी f.) 1 Resorting to, seeking refuge with; Ku. 4. 20. --2 Referring to. --णं 1 Betaking oneself to, taking refuge with. --2 Accepting, choosing. --3 Joining. --4 Refuge, asylum.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0266-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आश्रयण न० आ + श्रि--ल्युट् । १ आसेवायाम् २ अवलम्बने च । कर्त्तरि ल्युट् । ३ आश्रयकर्त्तरि त्रि० स्त्रियां ङीप् । “अहमेत्य पतङ्गवर्त्मना पुनरङ्काश्रयणी भवामि ते” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0844,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आश्रयण" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आश्रयणआश्रयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: श्रयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + श्रि + ल्युट् | आश्रयण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आश्रयण 📚 ➤ दूसरे के संरक्षण में रहना, शरण लेना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आश्रयण 📚सहारा लेने का कार्य🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आश्रयण: आ+श्रि+ल्युट् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें