🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:18:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आसत्ति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आस्+अत्ति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आस्

अर्थ: निम्नांकित अर्थों को प्रकट करने वाला विस्मयादिद्योतक अव्यय -(क) प्रत्यास्मरण, ख) क्रोध, (ग) पीड़ा, (घ) अपाकरण, (ङ) शोक, खेद

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

अत्ति

अर्थ: खाना

संस्कृत: भक्षणे

अंग्रेज़ी: to eat, to binge

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अद् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अद् (अदादिगण) · अर्थ: खाना (भक्षणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअत्तिअत्तःअदन्ति
मध्यमअत्सिअत्थःअत्थ
उत्तमअद्मिअद्वःअद्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अत्ति · लिट्: आद · लुट्: अत्ता · लृट्: अत्स्यति · लोट्: अत्तात् · लङ्: आदत् · विधिलिङ्: अद्यात् · आशीर्लिङ्: अद्यात् · लुङ्: अघसत् · लृङ्: आत्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अदन · ण्वुल्: आदकः · तृच्: अत्ता · ण्यत्: आद्यः · तव्य: अत्तव्यः · अनीयर्: अदनीयः · क्त: जग्धः · क्तवतु: जग्धवान् · शतृ: अदन् · स्य-शतृ: अत्स्यन् · क्त्वा: जग्ध्वा · ल्यप्: प्रजग्ध्य · तुमुन्: अत्तुम् · णमुल्: आदम् · घञ्: घासः · क्तिन्: जग्धि · क्वसु: जक्षिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आस्
आस्
ās
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
'आस्' — क्रोध, पीड़ा (3.3.255)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आस् ind. (an interjection implying joy, anger, menace, pain, affliction, recollection) Ah! Oh! &c.
2. आस् cl. 2. Ā. आस्ते (and आसते, AV. xi, 8, 32, &c.; Impv. 2. sg. आस्-स्व, आस्व, and आसस्व; 2. pl. आध्वम्; p. आसान, आसत् [R.], and आसीन [see below]; आसां-चक्रे [Pāṇ. iii, 1, 87]; आसिष्यते; आसिष्ट; आसितुम्) to sit, sit down, rest, lie, RV.; AV.; ŚBr.; Mn.; MBh.; Śak. &c.; to be present; to exist; to inhabit, dwell in; to make one's abode in RV.; AV.; VS.; MBh. &c.; to sit quietly, abide, remain, continue, RV.; AV. &c.; to cease, have an end, Pañcat.; Daś.; Hit. &c.; to solemnize, celebrate; to do anything without interruption; to continue doing anything; to continue in any situation; to last; (it is used in the sense of ‘continuing’, with a participle, adj., or subst., e.g. एतत् साम गायन्न् आस्ते, ‘he continues singing this verse’; with an indeclinable participle in त्वा, य, or अम्, e.g. उप-रुध्य अरिम् आसीत, ‘he should continue blockading the foe’; with an adverb, e.g. तूष्णीम् आस्ते, ‘he continues quiet’; सुखम् आस्व, ‘continue well’; with an inst. case, e.g. सुखेनास्ते, ‘he continues well’; with a dat. case, e.g. आस्तां तुष्टये, ‘may it be to your satisfaction’) : Caus. आसयति, to cause any one to sit down Comm. on Pāṇ. : Desid. Ā. आसिसिषते, ib.;
आस् [cf. Gk. ἧ(σ)-μαι, ἧς-ται : Lat. âsa changed to âra; â-nus for âs-nus.]
√ 3. आस् (आ- 2. अस्) P. आस्यति, to throw upon, lay or put upon, TBr.; Kāṭh. : Ā. (Impv. 2. pl. आस्यध्वम्) to cause to flow in, pour in RV. x, 30, 2; ŚBr. i; to put or throw on for one's self, MaitrS.
4. आस् n. (?) mouth, face, (only in abl. and instr.) आसस् (with the prep. आ), from mouth to mouth, in close proximity, RV. vii, 99, 7
आसा and आसया (generally used as an adv.), before one's eyes
by word of mouth
personally
present
in one's own person
immediately, RV. vi, 16, 9, &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (159,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्, आः ind. An interjection, implying (a) Recollection; आः उपनयतु भवान् भूर्जपत्रं V. 2. (b) Anger; आः कथमद्यापि राक्षसत्रासः U. 1; आः पापे तिष्ठ तिष्ठ Māl. 8. (c) Pain; आः शीतं K. P. 10. (d) Angry [] contradiction (अपाकरण); आः क एष मयि स्थिते Mu. 1; आः वृथामंगलपाठक Ve. 1. (e) Sorrow, regret; विद्यामातरमाः प्रदर्श्य नृपशून् भिक्षामहे निस्त्रपाः Udb.; (आः स्मरणेऽपाकरणे कोपसंतापयोस्तथा Med.).
आस् {vI.v} {c2c} A. (आस्ते, आसांचक्रे, आसिष्ट; आसितुं, आसित) 1 To sit, lie, rest; एतदासनमास्यतां V. 5; आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः Ms. 2. 193. --2 To live, dwell; तावद्वर्षाण्यासते देवलोके Mb.; यत्रास्मै रोचते तत्रायमास्तां K. 196; कुरूनास्ते Sk.; यत्रामृतास आसते Rv. 9. 15. 2; Bk. 4. 6, 8. 79. --3 To sit quietly, take no hostile measures, remain idle; आसानं त्वामुत्थापयति द्वयम् Śi. 2. 57. --4 To be, exist. --5 To be contained in; जगंति यस्यां सविकाशमासत Śi. 1. 23. --6 To abide, remain, continue or be in any state, be doing anything, last; oft. used with present participles to denote a continuous or uninterrupted action; विदारयन्प्रगर्जंश्चास्ते Pt. 1 kept on, continued, tearing up and bellowing; used in this sense also with an adj., subst., indeclinable, past part., an adverb (तूष्णीं &c.), or with the instr. of a noun; सुखेनास्ते &c. --7 To lead to, result in (with dat.); आस्तां मानसतुष्टये सुकृतिनां नीतिर्नवोढेव वः H. 1. 212. --8 To cease, have an end. --9 To solemnize, celebrate. --10 To let go, lay or put aside; आस्तां तावत् let it aside, let it go, to say nothing of, not to mention; K. 18. --Caus. To cause to sit, seat, fix; आसयत्सलिले पृथ्वीं Sk. --Desid. आसिसिषते To wish to sit &c. {vII.v} {c4c} P. [आस्यति, आसितुं] 1 To enclose, border. --2 To admit (as water) into.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0267-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस् अव्य० आ + अस्--क्विप्--आस + क्विप् वा । १ स्मरणे, २ आक्षेपे “आः क एष मयि जीवतीति” मुद्रारा० । “आदुरात्मन् वृथामङ्गलपाठक” वेणी० । ३ कोषे, ४ सन्तापे, ५ पीडायां सगर्वगर्जने च । “आःकिमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः” देवीमा० । ६ खेदे “विद्या- मातरमाः प्रदर्श्यनृपशून् भिक्षामहे निष्त्रपाः” उद्भटः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0878,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आस्अव्ययम् 📚
अत्तिअद् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आस् 📚 ➤ निम्नांकित अर्थों को प्रकट करने वाला विस्मयादिद्योतक अव्यय -(क) प्रत्यास्मरण, ख) क्रोध, (ग) पीड़ा, (घ) अपाकरण, (ङ) शोक, खेद

अत्ति 📚 ➤ खाना
संस्कृत: भक्षणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आस् 📚ind. (an interjection implying joy, anger, menace, pain, affliction, r…🔵🟣🟢
अद् 📚cl. 2. P. अत्ति, आद, अत्स्यति, अत्तुम्, to eat, consume, devour, Ved.…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
आसत्तिआस् + अत्तिहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬