🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:13:45 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आस्ताव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आस्ताव

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आस्ताव

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (√ स्तु), the place where a particular Stotra is sung, TS.; ŚBr.; KātyŚr.; ĀśvŚr.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आस्ताव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आस्ताव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआस्तावःआस्तावौआस्तावाः
द्वितीयाआस्तावम्आस्तावौआस्तावान्
तृतीयाआस्तावेनआस्तावाभ्याम्आस्तावैः
चतुर्थीआस्तावायआस्तावाभ्याम्आस्तावेभ्यः
पञ्चमीआस्तावात् / आस्तावाद्आस्तावाभ्याम्आस्तावेभ्यः
षष्ठीआस्तावस्यआस्तावयोःआस्तावानाम्
सप्तमीआस्तावेआस्तावयोःआस्तावेषु
सम्बोधनहे आस्तावहे आस्तावौहे आस्तावाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आस्ताव
आस्ताव
āstāva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आस्ताव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्तुतिपाठ । स्तवन ।
२. यज्ञ में वह स्थान जहाँ से स्तुतिपाठ किया जाता है [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-स्ताव अस्, m. (√ स्तु), the place where a particular Stotra is sung, TS.; ŚBr.; KātyŚr.; ĀśvŚr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (161,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्तावः [आ-स्तु-घञ्] 1 The place of reciting hymns in a sacrifice. --2 Praise, hymn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0269-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्ताव पु० आस्तुवन्त्यत्र आ + स्तु + आधारे घञ् । यज्ञे स्तोतॄणां १ स्तवनाधारे देशे । “तत्रोद्गातॄनास्तावे स्तो- ष्यमाणानुपोपविवेश” छा० उ० । “उद्गातॄन् उद्गातृपुरु- षान् आगत्य आस्तुवन्त्यस्मिन्निति आस्तावस्तस्मिन्ना- स्तावे” भा० । “उदञ्चोगत्वाऽऽस्तावचात्वालशामि- त्रान् उदङ्मुखोनभोऽसंमृष्टः” द्राह्यायणः । “उदङ्मुखास्तिष्ठन्तः ततः आस्तावदेशं चात्वालं शामित्रं च स्तुत्यादिभिर्मन्त्रैर्यथाक्रममुपतिष्ठेरन्” ताण्ड्यब्रा० भा० । “वहिर्वेद्यास्तावे वा स्थापयेयुः” आश्व० श्रौ० । भावे घञ् । २ सम्यक्स्तवे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0892,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आस्तावआस्ताव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आस्ताव 📚 ➤ स्तुतिपाठ । स्तवन उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (√ स्तु), the place where a particular Stotra is sung, TS.; ŚBr.; KātyŚr.; ĀśvŚr.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आस्ताव 📚स्तुतिपाठ । स्तवन🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬