🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:52:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आस्थित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आस्थित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आस्थित

अर्थ: रहने वाला, बसने वाला, आश्रय लेने वाला, काम में लगने वाला, अभ्यास करने वाला, अपने आप को ढालने वाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आस्थित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आस्थित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आस्थित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआस्थितःआस्थितौआस्थिताः
द्वितीयाआस्थितम्आस्थितौआस्थितान्
तृतीयाआस्थितेनआस्थिताभ्याम्आस्थितैः
चतुर्थीआस्थितायआस्थिताभ्याम्आस्थितेभ्यः
पञ्चमीआस्थितात् / आस्थिताद्आस्थिताभ्याम्आस्थितेभ्यः
षष्ठीआस्थितस्यआस्थितयोःआस्थितानाम्
सप्तमीआस्थितेआस्थितयोःआस्थितेषु
सम्बोधनहे आस्थितहे आस्थितौहे आस्थिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आस्थित
आस्थित
āsthita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आस्थित वि॰ [सं॰]
१. रहा हुआ । बसा बुआ ।
२. यत्न करता हुआ ।
३. घेरा हुआ ।
४. प्राप्त किया हुआ । पहुँचा हुआ ।
५. व्याप्त । फैला हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-स्थित mfn. staying or sitting on, dwelling on, abiding, MBh.; R.; BhP.; Kathās. &c.
come or fallen into
one who has undertaken or performed, MBh.; R.; Mn.; Śiś. &c.
being, existing, BhP.; Hit.
acknowledging, believing, Sarvad.
stayed, dwelt, inhabited
ascended, Ragh.; BhP.
undertaken, performed, MBh.; R.
brought, carried to, BhP.
आस्थित n. a bodily defect (?), AV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (161,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्थित p. p. (Used actively) 1 Dwelt, abiding; यत्नं Pt. 1. 220 using efforts carefully; उपायमास्थितस्यापि Śi. 2. 80, 9. 84; so नियमं, ध्यानं, धर्मं &c. --2 Having recourse to, resorting to, using, practising, betaking oneself to; सलिलाशयं Pt. 2. --3 Having obtained or got, having reached to; ऐश्वर्यं, कामवशं &c. --4 Occupied; enclosed (as a hunting ground); R. 9. 53; दानवास्थितः शैलः Rām. --5 Engrossed, engaged. --6 Covered (व्याप्त); Ki. 9. 9; spread, overspread. --7 Got, obtained.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0270-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्थित त्रि० आ + स्था--क्त । १ अवस्थाने २ प्राप्ते ३ आरूढे “एकं स्यन्दनसास्थितौ” रघुः । ३ आश्रिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0894,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आस्थितआस्थित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आस्थित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आस्थित 📚 ➤ रहने वाला, बसने वाला, आश्रय लेने वाला, काम में लगने वाला, अभ्यास करने वाला, अपने आप को ढालने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आस्थित 📚रहा हुआ । बसा बुआ🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬