🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आहरो

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आहरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आहरः

अर्थ: लाने वाला, ले आने वाला, ग्रहण करने वाला, पकड़ने वाला

व्युत्पत्ति: आ+हृ+अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आहर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आहर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआहरःआहरौआहराः
द्वितीयाआहरम्आहरौआहरान्
तृतीयाआहरेणआहराभ्याम्आहरैः
चतुर्थीआहरायआहराभ्याम्आहरेभ्यः
पञ्चमीआहरात् / आहराद्आहराभ्याम्आहरेभ्यः
षष्ठीआहरस्यआहरयोःआहराणाम्
सप्तमीआहरेआहरयोःआहरेषु
सम्बोधनहे आहरहे आहरौहे आहराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आहर
आहर
āhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहर १— पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ अहः] समय । काल । दिन । उ॰—कित तप कीन्ह छोंड़ि कै राजू । आहर गयो न भा सिध काजू । जायसी (शब्द॰) ।
आहर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आहरण] युद्ध । लड़ाई ।
आहर ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आहाव] [अल्पा॰ आहरा] बह हौज तो पोखरे से छोटा है, पर तलैया और मारु से बड़ा हो ।
आहर ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्वीकार । ग्रहण । लेना ।
२. बलिप्रदान कृत्य ।
३. वह वायु जो श्वास के रूप में खींची जाती है [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हर &c. See आ-√ हृ.
1. आ-हर mfn. ifc. bringing, fetching, Ragh.
आ-हर m. taking, seizing
accomplishing, offering (a sacrifice), MBh.; Kād.
drawing in breath, inhaling
inhaled air
breath inspired, inspiration, L.
2. आ-हर (2. sg. Impv. forming irregular Tatpuruṣa compounds with the following words) :
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहर a. (At the end of comp.) Bringing, fetching, taking, seizing; समित्कुशफलाहरैः R. 1. 49. --रः 1 Taking, seizing. --2 Accomplishing, performing. --3 Offering a sacrifice. --4 Drawing in breath, inhaling. --5 The air so inhaled. --6 Inspiration, breath inspired. --Comp. --करटा, [] --चेला, --निवपा, --निष्किरा, --वसना, --वितना, --सेना compounds of the class called मयूरव्यंसकादि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0272-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहर त्रि० आहरति आ + हृ--अच् । सञ्चयकारके “वना- न्तरादुपावृत्तैः समित्कुशफलाहरैः” रघुः । टचि तु कर्म्मोपदएव साधुतेति भेदः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0896,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहरः, पुं, (आङ् + हृ + अच् ।) उच्छ्वासः । अन्तर्मुखश्वासः ॥ इति हेमचन्द्रः ॥ (आहरण- शीले वाच्यलिङ्ग एव । यथा, रघौ १ । ४९ । “वनान्तरादुपावृत्तैः समित्कुशफलाहरैः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आहरःआहर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आहरः 📚 ➤ लाने वाला, ले आने वाला, ग्रहण करने वाला, पकड़ने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आहर 📚— पु संज्ञा पुं॰ समय । काल । दिन🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आहरः: आ+हृ+अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें