🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहर
āhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहर १— पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ अहः] समय । काल । दिन । उ॰—कित तप कीन्ह छोंड़ि कै राजू । आहर गयो न भा सिध काजू । जायसी (शब्द॰) ।
आहर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आहरण] युद्ध । लड़ाई ।
आहर ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आहाव] [अल्पा॰ आहरा] बह हौज तो पोखरे से छोटा है, पर तलैया और मारु से बड़ा हो ।
आहर ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्वीकार । ग्रहण । लेना ।
२. बलिप्रदान कृत्य ।
३. वह वायु जो श्वास के रूप में खींची जाती है [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हर &c. See आ-√ हृ.
1. आ-हर mfn. ifc. bringing, fetching, Ragh.
आ-हर m. taking, seizing
accomplishing, offering (a sacrifice), MBh.; Kād.
drawing in breath, inhaling
inhaled air
breath inspired, inspiration, L.
2. आ-हर (2. sg. Impv. forming irregular Tatpuruṣa compounds with the following words) :
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहर a. (At the end of comp.) Bringing, fetching, taking, seizing; समित्कुशफलाहरैः R. 1. 49. --रः 1 Taking, seizing. --2 Accomplishing, performing. --3 Offering a sacrifice. --4 Drawing in breath, inhaling. --5 The air so inhaled. --6 Inspiration, breath inspired. --Comp. --करटा, [] --चेला, --निवपा, --निष्किरा, --वसना, --वितना, --सेना compounds of the class called मयूरव्यंसकादि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0272-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहर त्रि० आहरति आ + हृ--अच् । सञ्चयकारके “वना- न्तरादुपावृत्तैः समित्कुशफलाहरैः” रघुः । टचि तु कर्म्मोपदएव साधुतेति भेदः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0896,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहरः, पुं, (आङ् + हृ + अच् ।) उच्छ्वासः । अन्तर्मुखश्वासः ॥ इति हेमचन्द्रः ॥ (आहरण- शीले वाच्यलिङ्ग एव । यथा, रघौ १ । ४९ । “वनान्तरादुपावृत्तैः समित्कुशफलाहरैः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें