🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:07:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहरण
āharaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहरण संज्ञा पुं॰ [सं॰] [ वि॰ आहरणीय; कर्तृ॰ आहती]
१. छीनना ल । हर लेना ।
२. किसी पदार्थ की एक स्थान से दूसरे स्थान पर ले जाना । स्थानांतरित करना ।
३. ग्रहण । लेना ।
४. विवाह के अवसर पर वधू को उपहारुप में देय धन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हरण mfn. ifc. taking away, robbing
आ-हरण n. taking, seizing, bringing, fetching, KātyŚr.; Śak. &c.
extracting, removing, Suśr.
accomplishing, offering (a sacrifice), MBh.
battle, combat, L.
causing, inducing, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहरण a. Taking away, robbing; as in अमृताहरणः. --णं 1 Fetching, bringing (near); समिदाहरणाय प्रस्थिता वयं Ś. 1. --2 Seizing, taking; R. 6. 75. --3 Removing, extracting. --4 Performing, accomplishing (as sacrifice); अश्वमेधस्य कौरव्य चकाराहरणे मतिं Mb. --5 A dowry or present given to a bride (at the time of her marriage); सत्वानुरूपाहरणीकृतश्रीः R. 7. 32. --6 Causing, inducing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0272-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहरण न० आ + हृ--भावे ल्युट् । स्थानात् स्थानान्तर- प्रापणे १ आनयने । “मृदाहरणसंघट्टौ प्रतिष्ठाह्वानमेवच” । देवीपु० “करणं त्रयोदशविधं तदाहरणधारणप्रकाशकरम्” सां० का० “समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम्” शकु० २ आयो- जने अनुष्ठाने च “अश्वमेधस्य कौरव्य! चकाराहरणे मतिम्” भा० आश्व० ७१ अ० । कर्म्मणि ल्युट् । ३ आह्रि- यमाणे पदार्थे ४ विवाहादौ उपढौकनद्रव्ये “सत्त्वानुरूपा- हरणोकृतश्रीः” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0896,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहरणं, क्ली, (आङ् + हृ + भावे ल्यट् ।) द्रव्या- द्यानयनं । आसादनम् । यथा । देवीपुराणं । “मृदाहरणसंघट्टप्रतिष्ठाह्वानमेव च । स्नपनं पूजनञ्चैव विसर्जनमतःपरं” ॥ इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें