🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:01:02 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आह्लाद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आह्लाद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आह्लाद

अर्थ: खुशी, हर्ष

व्युत्पत्ति: आ+ह्लाद्+घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आह्लाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. ह्लाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + ह्लाद् + घञ्
  3. ह्लाद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + ह्लाद् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आह्लाद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआह्लादःआह्लादौआह्लादाः
द्वितीयाआह्लादम्आह्लादौआह्लादान्
तृतीयाआह्लादेनआह्लादाभ्याम्आह्लादैः
चतुर्थीआह्लादायआह्लादाभ्याम्आह्लादेभ्यः
पञ्चमीआह्लादात् / आह्लादाद्आह्लादाभ्याम्आह्लादेभ्यः
षष्ठीआह्लादस्यआह्लादयोःआह्लादानाम्
सप्तमीआह्लादेआह्लादयोःआह्लादेषु
सम्बोधनहे आह्लादहे आह्लादौहे आह्लादाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आह्लाद
आह्लाद
āhlāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आह्लाद संज्ञा पुं॰[सं॰] [वि॰ आह्लादित] आनंद । खुशी । हर्ष । उ॰— जब उंमड़ना चाहिए आह् लाद, हो रहा है क्यों मुझे अवसाद ।—साकेत ,पृ॰ १३८ । यौ॰—आह्लादप्रद = आनंददायक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-ह्लाद m. refreshing, reviving, TS.
joy, delight, Pañcat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (163,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आह्लादः Delight, joy; साह्लादं वचनं Pt. 4; ˚दुघ a. conferring delight.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0273-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आह्लाद पु० आ + ह्लद--घञ् ॥ आनन्दे । “नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामनाः” भाग० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0907,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आह्लादः, पुं, (आङ् + ह्लद् + घञ् ।) आनन्दः । हर्षः । यथा । श्रीभागवते १० । ५ । १ ॥ “नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामनाः । आहूय विप्रान् वेदज्ञान् स्नातः शुचिरलङ्कृतान् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-200-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आह्लाद" आता है (7)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आह्लादआह्लाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ह्लाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + ह्लाद् + घञ् | ह्लाद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + ह्लाद् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आह्लाद 📚 ➤ खुशी, हर्ष

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आह्लाद 📚आनंद । खुशी । हर्ष🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आह्लाद: आ+ह्लाद्+घञ् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें