🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:47:56 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उज्झित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उज्झित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उज्झित

अर्थ: परित्यक्त

संस्कृत: उत्सर्गे

अंग्रेज़ी: to abandon,to leave

व्युत्पत्ति: उज्झ्+ क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उज्झित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उज्झ् + क्त
  2. उज्झित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उज्झ् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — उज्झित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउज्झितःउज्झितौउज्झिताः
द्वितीयाउज्झितम्उज्झितौउज्झितान्
तृतीयाउज्झितेनउज्झिताभ्याम्उज्झितैः
चतुर्थीउज्झितायउज्झिताभ्याम्उज्झितेभ्यः
पञ्चमीउज्झितात् / उज्झिताद्उज्झिताभ्याम्उज्झितेभ्यः
षष्ठीउज्झितस्यउज्झितयोःउज्झितानाम्
सप्तमीउज्झितेउज्झितयोःउज्झितेषु
सम्बोधनहे उज्झितहे उज्झितौहे उज्झिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — उज्झ् (तुदादिगण) · अर्थ: छोडना, त्यागना (उत्सर्गे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमउज्झतिउज्झतःउज्झन्ति
मध्यमउज्झसिउज्झथःउज्झथ
उत्तमउज्झामिउज्झावःउज्झामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: उज्झति · लिट्: उज्झाञ्चकार · लुट्: उज्झिता · लृट्: उज्झिष्यति · लोट्: उज्झतात् · लङ्: औज्झत् · विधिलिङ्: उज्झेत् · आशीर्लिङ्: उज्झ्यात् · लुङ्: औज्झीत् · लृङ्: औज्झिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: उज्झन · ण्वुल्: उज्झकः · तृच्: उज्झिता · ण्यत्: उज्झ्यः · तव्य: उज्झितव्यः · अनीयर्: उज्झनीयः · क्त: उज्झितः · क्तवतु: उज्झितवान् · शतृ: उज्झन् · स्य-शतृ: उज्झिष्यन् · क्त्वा: उज्झित्वा · ल्यप्: प्रोज्झ्य · तुमुन्: उज्झितुम् · णमुल्: उज्झम् · घञ्: उज्झः · क्तिन्: उज्ग्धि · क्वसु: उज्झाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उज्झित
उज्झित
ujjhita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उज्झित वि॰ [सं॰] छोड़ा या त्याग हुआ । परित्यक्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उज्झित mfn. left, abandoned
free from, MBh.; R.; Śak. &c.
left off, discontinued
emitted, discharged (as water), Kir. v, 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (175,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उज्झितं, त्रि, (उज्झ + क्त ।) उत्सृष्टम् । त्यक्तम् । वर्जितं । इति हलायुधः ॥ (यथा किराते । ५ । ६ । “अविरतोज्झितवारिविपाण्डुभिः” । “उज्झितायास्त्वया नाथ ! तदैव मरणं वरम्” ॥ इति रामायणे २ । ३० । २० ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-222-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उज्झितउज्झित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उज्झ् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: उज्झित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उज्झ् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उज्झित 📚 ➤ परित्यक्त
संस्कृत: उत्सर्गे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उज्झित 📚छोड़ा या त्याग हुआ । परित्यक्त🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उज्झित: उज्झ् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬