🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:55:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उपकृत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उपकृत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उपकृत

अर्थ: मार डालना, दुःख देना, सताना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: हिंसायाम् · पर्याय: कुशल, अलम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to irritate

व्युत्पत्ति: कृ+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कृत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + कृ + क्त
  2. कृत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + कृ + क्त
  3. उपकृत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. उपकृत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — कृत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतःकृतौकृताः
द्वितीयाकृतम्कृतौकृतान्
तृतीयाकृतेनकृताभ्याम्कृतैः
चतुर्थीकृतायकृताभ्याम्कृतेभ्यः
पञ्चमीकृतात् / कृताद्कृताभ्याम्कृतेभ्यः
षष्ठीकृतस्यकृतयोःकृतानाम्
सप्तमीकृतेकृतयोःकृतेषु
सम्बोधनहे कृतहे कृतौहे कृताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — कृ (स्वादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना, सताना (हिंसायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकृणोतिकृणुतःकृण्वन्ति
मध्यमकृणोषिकृणुथःकृणुथ
उत्तमकृणोमिकृणुवः / कृण्वःकृणुमः / कृण्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कृणोति · लट् (आत्मने.): कृणुते · लिट्: चकार · लिट् (आत्मने.): चक्रे · लुट्: कर्ता · लुट् (आत्मने.): कर्ता · लृट्: करिष्यति · लृट् (आत्मने.): करिष्यते · लोट्: कृणुतात् · लोट् (आत्मने.): कृणुताम् · लङ्: अकृणोत् · लङ् (आत्मने.): अकृणुत · विधिलिङ्: कृणुयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): कृण्वीत · आशीर्लिङ्: क्रियात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कृषीष्ट · लुङ्: अकार्षीत् · लुङ् (आत्मने.): अकृत · लृङ्: अकरिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकरिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: करण · ण्वुल्: कारकः · तृच्: कर्ता · ण्यत्: कार्यः · तव्य: कर्तव्यः · अनीयर्: करणीयः · क्त: कृतः · क्तवतु: कृतवान् · शतृ: कृण्वन् · स्य-शतृ: करिष्यन् · शानच्: कृण्वानः · क्त्वा: कृत्वा · ल्यप्: प्रकृत्य · तुमुन्: कर्तुम् · णमुल्: कारम् · घञ्: कारः · क्तिन्: कृति · क्वसु: चकृवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कृत
कृत
kṛta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कृत १ वि॰ [सं॰]
१. किया हुआ । संपादित ।
२. बनाया हुआ । रचित । जैसे—तुलसीकृत रामायण ।
३. संबंध रखनेवाला ।
कृत २ संज्ञा पुं॰, [सं॰]
१. चार युगों में से पहला युग । सतयुग ।
२. पंद्रह प्रकार के दासों में से एक । वह दास जिसने कुछ नियत काल तक सेवा करने की प्रतिज्ञा की हो ।
३. एक प्रकार का पासा, जिसमें चार चिह्वन बने होते हैं ।
४. चार की संख्या ।
५. फल । परिणाम ।
६. उद्देश्य । लक्ष्य ।
७. उपकार । उ॰—कृत चित चकोर कछूक धरौ । सिय देहु बताय सहाय करौ ।—राम॰ चं॰ पृ॰, ७९ ।
८. कर्म । काम । कृत्य । उ॰—रोवत समुझि कुमातु कृत, मीजि हाय धुनि माथ ।—तुलसी ग्र॰, पृ॰, ७४ ।
९. सेवा । लाभ (को॰) ।
१०. युद्ध में प्राप्त धन या इनाम (को॰) ।
११. देवता या संमानित व्याक्तिको आर्पित वस्तु । भेंट (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. कृत mfn. done, made, accomplished, performed, RV.; AV. &c.
prepared, made ready, ib.
obtained, gained, acquired, placed at hand, AV. iii, 24, 5
well done, proper, good, ŚBr. iv
cultivated, Mn. x, 114
appointed (as a duty), Yājñ. ii, 186
relating or referring to, Yājñ. ii, 210
कृत (अस्), m. N. of one of the Viśve Devās, MBh. xiii, 4356
of a son of Vasu-deva, BhP. ix, 24, 45
of a son of Saṃnati and pupil of Hiraṇya-nābha, Hariv. 1080; BhP. xii, 6, 80
of a son of Kṛta-ratha and father of Vibudha, VP.
of a son of Jaya and father of Haryavana, BhP. ix, 17, 17
of a son of Cyavana and father of Upari-cara, VāyuP.
कृत (अम्), n. (with सह or with instr.) ‘done with’, away with, enough of, no need of, &c. (e.g. कृतं संदेहेन, away with doubt, Śak.; कृतं परिहासेन, enough of joking, ib.)
the past tense, AitBr. v, 1
(अम्), deed, work, action, RV.; AV.; ŚvetUp.; Mn. &c.
service done, kind action, benefit (cf. कृत-ज्ञ and -घ्न), MBh. v, 1692; Pañcat.
magic, sorcery, SāmavBr.
consequence, result, L.
aim, Vop. i, 2
stake at a game, RV.; AV.
prize or booty gained in battle, ib.
N. of the die or of the side of a die marked with four points or dots (this is the lucky or winning die), VS. xxx, 18; TS.; ŚBr. &c.
(also the collective N. of the four dice in opposition to the fifth die called कलि Comm. on VS. x, 28)
(hence) the number ‘four’, VarBṛS.; Sūryas.
N. of the first of the four ages of the world (also called सत्य or ‘the golden age’, comprehending together with the morning and evening dawn 4800 years of men [Mn.; MBh.; Hariv.] or according to the later conception [BhP. &c. Comm. on Mn. i, 69] 4800 years of the gods or 1728000 years of men)
2. कृत mfn. injured, killed, L. (cf. 2. कीर्ण.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (301,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृत p. p. [कृ-क्त] Done, performed, made, effected, accomplished, manufactured &c.; (p. p. of कृ {c8c} U. q. v.). --तं 1 Work, deed, action; कृतं न वेत्ति Pt. 1. 424 ungrateful; Ms. 7. 197. --2 Service, benefit. --3 Consequence, result. --4 Aim, object. --5 N. of that side of a die which is marked with four points. --6 N. of the first of the four Yugas of the world extending over 1728000 years of men; (see Ms. 1. 69 and Kull. thereon); but, according to Mb., over 4800 years of men. --7 The number ‘4’. --8 A stake at a game. --9 Prize or booty gained in a battle. --10 An offering. --Comp. --अकृत a. done and not done; i. e. done in part but not completed. --(तः) the Supreme being. --अंक a. {1} marked, branded; Ms. 8. 281. {2} numbered. --(कः) that side of a die which is marked with four points. --अंजलि a. folding the hands in supplication; Bg. 11. 14; Ms. 4. 154. --अनुकर a. following another's example, subservient. [] --अनुसारः custom, usage. --अंत a. bringing to an end, terminating. --(तः) {1} Yama, the god of death. द्वितीयं कृतांतमिवाटंतं व्याधमपश्यत् H. 1. {2} fate, destiny; क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नो कृतांतः Me. 105. {3} a demonstrated conclusion. dogma, a proved doctrine. {4} a sinful or inauspicious action. {5} an epithet of Saturn. {6} Saturday. {7} the inevitable result of former actions. {8} the second lunar mansion. {9} the number ‘two.’ ˚जनकः the sun. --अन्नं {1} cooked food; कृतान्नमुदकं स्त्रियः Ms. 9. 219; 11. 3. {2} digested food. {3} excrement. --अपराध a. guilty, offender, criminal. --अभय a. saved from fear or danger. --अभिषेक a. crowned, inaugurated. --(कः) a prince. --अभ्यास a. practised. --अयः the die called कृत marked with four points. --अर्थ a. {1} having gained one's object, successful. {2} satisfied; happy, contented; कृतः कृतार्थोऽस्मि निबर्हितांहसा Śi. 1. 29; R. 8. 3; Ki. 4. 9; Ś. 2. 1; Pt. 1. 194. {3} clever. (कृतार्थीकृ {1} to render fruitful or successful. {2} to make good; कांतं प्रत्युपचारतश्चतुरया कोपः कृतार्थीकृतः Amaru. 15; so कृतार्थयति to make fruitful; Māl. 3. 6.). --अवधान a. careful, attentive. --अवधि a. {1} fixed, appointed. {2} bounded, limited. --अवमर्ष a. {1} effacing from recollection. {2} intolerant. --अवस्थ a. {1} summoned, caused to be present. {2} fixed, settled. --अस्त्र a. {1} armed. {2} trained in the science of arms or missiles; R. 17. 62. --अहक a. having performed the daily ceremonies. --आगम a. advanced, proficient, skilled. (--m.) the Supreme soul. --आगस् a. guilty, offending, criminal, sinful; Mu. 3. 11. --आत्मन् a. {1} having control over oneself, self-possessed, of a self-governed spirit. {2} purified in mind. --आभरण a. adorned. --आयास a. labouring, suffering. --आलय a. one who has taken up his abode in any place. --(यः) a frog. --आवास, a lodging. --आस्पद a. {1} governed: ruled. {2} supporting, resting on. {3} residing in. --आहार a. having taken one's meals. --आह्वान a. challenged. --उत्साह a. diligent, making effort, striving. --उदक a. one who has [] performed his ablutions. --उद्वाह a. {1} married. {2} practising penance by standing with up-lifted hands. --उपकार a. {1} favoured, befriended, assisted; Ku. 3. 73. {2} friendly. --उपभोग a. used, enjoyed. --कर्मन् a. {1} one who has done his work; R. 9. 3. {2} skilful, clever. (--m.) {1} the supreme spirit. {2} a Saṃnyāsin. --काम a. one whose desires are fulfilled. --कार्य a. {1} one who has done his work or obtained his object. {2} having no need of another's aid. --काल a. {1} fixed or settled as to time. {2} who has waited a certain time. --(लः) appointed time; Y. 2. 184. --कृत्य, --क्रिय a. {1} who has accomplished his object; Bg. 15. 20. {2} satisfied, contented; Śānti. 3. 19; Māl. 4. 3. {3} clever. {4} having done his duty; Śi. 2. 32 --क्रयः a purchaser. --क्षण a. {1} waiting impatiently for the exact moment; वयं सर्वे सोत्सुकाः कृतक्षणास्तिष्ठामः Pt. 1. {2} one who has got an opportunity. --घ्न a. {1} ungrateful; Ms. 4. 214; 8. 89. {2} defeating all previous measures. --चूडः a boy on whom the ceremony of tonsure has been performed; Ms. 5. 58, 67. --जन्मन् a. planted; Ku. 5. 60. --ज्ञ a. {1} grateful; Ms. 7. 209, 210; Y. 1. 308. {2} correct in conduct. --(ज्ञः) {1} a dog. {2} an epithet of Śiva. --तीर्थ a. {1} one who has visited or frequented holy places. {2} one who studies with a profesional teacher. {3} fertile in means or expedients. {4} a guide. --दासः a servant hired for a stated period, a hired servant. --धी a. {1} prudent, considerate. {2} learned, educated, wise; Mu. 5. 20; Bg. 2. 54; Śi. 2. 79. --नामधेय a. named, called as; Ś. 6. --निर्णेजनः a penitent --निश्चय a. {1} resolute, resolved. {2} confident, sure. --पुंख a. skilled in archery. --पूर्ब a. done formerly. --प्रतिकृतं assault and counter-assault, attack and resistance; R. 12. 94. --प्रतिज्ञ a. {1} one who has made an agreement or engagement. {2} one who has fulfilled his promise. --फल a. successful. --(लं) result, consequence. --बुद्धि a. {1} learned, educated, wise; Ms. 1. 97, 7. 30. {2} a man of [] resolute character. {3} informed of one's duty. --ब्रह्मन् a. Ved. one who has performed his devotions. --मंगल a. blessed, consecrated. --मति a. firm, resolute. --मुख a. learned, clever wise. --युगं the first (golden) of the four ages. --लक्षण a. {1} stamped, marked. {2} branded; Ms. 9. 239. {3} excellent, amiable. {4} defined, discriminated. --वर्मन् m. a warrior on the side of the Kauravas who with Kṛpa and Aśvatthāman survived the general havoc of the great Bhāratī war. He was afterwards slain by Sātyaki. --वापः a penitent who has shaven his head and chin. --विद्य a. learned, educated; शूरोसि कृतविद्योसि Pt. 4. 43; सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वंति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुं ॥ Pt. 1. 45. --वीर्य a. being strong or powerful. --(र्यः) N. of the father of Sahasrārjuna. --वेतन a. hired, paid (as a servant); Y. 2. 164. --वेदिन् a. grateful; Ki. 13. 32; see कृतज्ञः --वेश a. attired, decorated; गतवति कृतवेशे केशवे कुजंशय्यां Gīt. 11. --व्यावृत्ति a. dislodged or dismissed from office, set aside; Ku. 2. 27. --शिल्प a. skilled in art or trade. --शोभ a. {1} splendid. {2} beautiful. {3} handy, dexterous. --शौच a. purified. --श्रमः, --परिश्रमः {1} one who has studied; कृतपरिश्रमोस्मि ज्योतिःशास्त्रे Mu. 1. I have devoted my time to (spent my labours on) the science of astronomy. --संकल्प a. resolved, determined. --संकेत a. making an appointment; नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुं Git. {5} --संज्ञ a. {1} having presence of mind. {2} restored
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृत संशब्दे चुरा० उभ० सक० सेट् । कीर्तयति ते अचिकी- र्त्तत् त कीर्त्तयां बभूव आस चकार चक्रे । कीर्त्तिः कीर्त्तनम् कीर्त्तितः कीर्त्त्यन् । कीर्त्त्यते कीत्त्यमानः
कृत छेदे तुदा० पर० सक० सेट् मुचादि । कृन्तति अकर्त्तीत् कर्त्तिष्यति--कर्त्स्यति ईदित् कृत्तः कृत्तिः । “न विश्वसेद- विश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् । विश्वासाद् भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति” हितो० । प्रनिकृन्तति णिचि कर्त्तयति ते अचीकृतत्--त अचकर्त्तत्--त सनि । चिक- र्त्तिषति “शिरोऽतिरागाद्दशमं चिकीर्त्तिषुः” माघः । कर्त्तनं कर्त्तनी कृन्तनम् ।
कृत वेष्टे रुधा० पर० सक० सेट् । कृणत्ति कृन्तः अकर्त्तीत् । चकर्त
कृत त्रि० कृ + कर्म्मणि क्त । १ सम्पादिते २ जनिते ३ अभ्यस्ते च । “कृतमोदनसक्त्वादि तण्डुलादि कृताकृतम् । ब्री- ह्यादि चाकृतं प्रोक्तमिति द्रव्यं त्रिधा बुधैः” कात्या० उक्ते ४ ओदानादौ हविषि न० । “कृतमनुमतं दृष्टं वा यै रिदं गुरु पातकम्” वेणीसं० ५ विहिते त्रि० । ६ फले न० । ७ सत्ययुगे न० तन्मानाद्युक्तं मनुना “चत्वार्य्याहुः [] सहस्राणि वर्षाणान्तु कृतं युगम् । तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्याशश्च तथाविधः” । तेन ४८०० दिव्यवर्षास्तन्मानम् व्यक्तमुक्तं सू० सि० यथा “तद्द्वादशसहस्राणि चतु- र्युगमुदाहृतम् । सूर्याव्दसङ्ख्यया द्वित्रिसागरैरयुता- हतैः । सन्ध्यासन्ध्यांशसहितं विज्ञेयं तच्चतुर्युगम् । कृ- तादीनां व्यवस्थेयं धर्मपादव्यवस्थया युगस्य दशमो भागश्चतुस्त्रिद्व्येकसङ्गुणः । क्रमात् कृतयुगादीनां ष- ष्ठोंशः सन्ध्ययोः स्वकः” । ततश्च मानुषमानेन १७२८००० वर्षास्तन्मानं । तदेतदुक्तं सि० शि० “खखाभ्रदन्तसागरैर्युगा- ग्नियुग्ममूगुणैः । क्रमेण सूर्य्यवत्सरैः कृतादयो युगा- ङ्घ्रयः । स्वसन्ध्यकातदंशकैर्निजार्क १२ भागसंमितैः । युताश्च तद्युतौ युगं रदाब्धयोऽयुताहताः” मू० “खखाऽभ्रदन्तसागरैरिति । रविवर्षाणां लक्षचतुष्टयेन द्वात्रिंत्सहस्राधिकेन चतुर्गुणेन कृतं नाम प्रथमो युग- चरणः १७२८००० । त्रिगुणेन त्रेतासंज्ञो द्वितीयो युगचरणः १२९६००० । द्विगुणेन द्वापराख्यस्तृतीयः ८६४०० । एकगुणेन कलिश्चतुर्थः ४३२००० । किंविशिष्टा एते युगचरणाः । स्वसन्ध्यकातदंशकैर्निजार्कभागसोम- तैर्युताश्च । युगचरणप्रमाणस्य यो द्वादशांशस्तत्प्रमाणा तस्य चरणस्य सन्ध्या । सा चरणादौ भवति । तावांश्च सन्ध्यांशः । स चरणस्यान्ते । एवं स्वसन्ध्यासन्ध्यांशैः सह एते युगचरणाः कथिता इत्यर्थः । ततश्च कृतादौ सन्ध्यावर्षाणि १४४००० । कृतान्ते सन्ध्यांशः १४४००० । त्रेता- दौ सन्ध्या १०८००० । त्रेतान्ते सन्ध्यांशः १०८००० । द्वापरादौ सन्ध्या ७२००० । द्वापरान्ते सन्ध्यांशः ७२०००, कलेरादौ ३६०० सन्ध्या तदन्ते ३६०० सन्ध्यांशः” प्रमि० “पदैश्चतुर्भिः सुकृतैःस्थिरीकृते कृतेऽमुना के न तपः प्रपे- दिरे” नैष० । ३३४ पृ० अयशब्ददर्शिते ९ चतुरङ्कयुक्ते पाशकभेदे १० स्तोमभेदे च तत्रैवोदा० ११ पर्य्याप्ते त्रि० मेदि० । भावे क्त! १२ क्रियायां न० कृतपूर्व्वी कटम् कृतपू- र्व्विशब्दे विवृतिः । १३ दासभेदे पु० कृतदासशब्दे विवृतिः १४ चतुःसंख्यायां “युग्माग्नी कृतभूतानि” ति० त० निगमः । १५ साधिते पक्वे त्रि० कृतान्नम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2177,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृतं, क्ली, (क्रियते सत्यमेवानुष्ठीयतेऽस्मिन् यद्वा क्रियते सत्ये स्थाप्यते लोको यत्र । कृ + क्तः ।) सत्ययुगम् । (यथा, विष्णुपुराणे । २ । १ । ४३ । “कृतत्रेतादिसर्गेण युगाख्यां ह्येकसप्ततिः” ॥) पर्य्याप्तम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ७६ ॥ फलम् । इति हेमचन्द्रः ॥ अलमर्थः । इति मेदिनी ॥ (यथा, -- शाकुन्तले १ माङ्के । “अथवा कृतं सन्देहेन” ॥ पुं, वसुदेवस्य रोहिण्यां पत्न्यां जातः पुत्त्रविशेषः । यथा, भागवते ९ । २४ । ४६ । “बलं गदं सारणञ्च दुर्म्मदं विमलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत्” ॥)
कृतं, त्रि, (क्रियते विधीयते हन्यते निष्पाद्यते वा । कृ + कर्म्मणि क्तः ।) विहितम् । (यथा, वेणीसंहारे । “कृतमनुमतं दृष्टं वा यैरिदं गुरुपातकम्” ॥) हिंसितम् । इति मेदिनी ॥ निष्पादितम् । इत्य- मरटीकायां मथुरानाथः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-174-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कृत" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उपकृतकृत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + कृ + क्त 📚
अन्य सम्भावना: कृत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + कृ + क्त | उपकृत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उपकृत 📚 ➤ मार डालना, दुःख देना, सताना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: हिंसायाम् · पर्याय: कुशल, अलम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कृत 📚किया हुआ । संपादित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उपकृत: उप + कृ + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें