🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:31:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उरीकृत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उरी+कृत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उरी

अर्थ: स्वीकृतिबोधक अव्यय

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

कृत

अर्थ: मार डालना, दुःख देना, सताना

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to irritate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कृ धातु (स्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. कृत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कृ + क्त
  3. कृ धातु (तनादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  4. कृत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कृ + क्त

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कृ (स्वादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना, सताना (हिंसायाम्)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअकृतअकृषाताम्अकृषत
मध्यमअकृथाःअकृषाथाम्अकृढ्वम्
उत्तमअकृषिअकृष्वहिअकृष्महि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कृणोति · लट् (आत्मने.): कृणुते · लिट्: चकार · लिट् (आत्मने.): चक्रे · लुट्: कर्ता · लुट् (आत्मने.): कर्ता · लृट्: करिष्यति · लृट् (आत्मने.): करिष्यते · लोट्: कृणुतात् · लोट् (आत्मने.): कृणुताम् · लङ्: अकृणोत् · लङ् (आत्मने.): अकृणुत · विधिलिङ्: कृणुयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): कृण्वीत · आशीर्लिङ्: क्रियात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कृषीष्ट · लुङ्: अकार्षीत् · लुङ् (आत्मने.): अकृत · लृङ्: अकरिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकरिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: करण · ण्वुल्: कारकः · तृच्: कर्ता · ण्यत्: कार्यः · तव्य: कर्तव्यः · अनीयर्: करणीयः · क्त: कृतः · क्तवतु: कृतवान् · शतृ: कृण्वन् · स्य-शतृ: करिष्यन् · शानच्: कृण्वानः · क्त्वा: कृत्वा · ल्यप्: प्रकृत्य · तुमुन्: कर्तुम् · णमुल्: कारम् · घञ्: कारः · क्तिन्: कृति · क्वसु: चकृवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उरी
उरी
urī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उरी अव्य [देशी॰] दे॰ अरे । उ॰—भजो हो सतगुर नाम उरी ।—कबीर॰ श॰, भा॰१, पृ॰ ३८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. उरी ind. (probably connected with उरस् See उररी, col. 2) a particle implying assent or admission or promise.
2. उरी f. N. of a river, ŚivaP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (217,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उरी A particle of assent; see उररी.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0340-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उरी अव्य० उर--गतौ बा० ईक् । १ अङ्गीकारे, २ स्तिरे च । उर्य्यादि० कृञि गत्वित्वम् तेन समा० । ल्यप् उरीकृत्य “तदुरीकृत्य कृतिभिर्वाचस्पत्यं प्रताय्यते” माघ
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1365,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उरी, व्य, (वयतेरीक् बाहुलकात् सम्प्रसारणञ्च ।) स्वीकारः । विस्तारः । इत्यमरः ॥ (यथा रघौ १५ ॥ ७० । “उरीकृत्यात्मनो देहं राज्यमस्मै न्यवेदयत्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-271-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उरीअव्ययम् 📚
कृतकृ धातु (स्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: कृत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कृ + क्त | कृ धातु (तनादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उरी 📚 ➤ स्वीकृतिबोधक अव्यय

कृत 📚 ➤ मार डालना, दुःख देना, सताना
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उरी 📚अव्य दे॰ 'अरे'🟠🔵🟣🟢🟤
क् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬