🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:32:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उल्बणा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उल्बणा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उल्बणा

अर्थ: गाढ़ा, जमा हुआ, पर्याप्त, प्रचुर

व्युत्पत्ति: उत्+ब (व) ण्+अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उल्बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + बण् + अच्
  3. उल्बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. उल्बणा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. उल्बण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: उत् + बण् + अच्
  7. बणा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: उत् + बण् + अच्
  8. बण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: उत् + बण् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — उल्बणा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउल्बणाउल्बणेउल्बणाः
द्वितीयाउल्बणाम्उल्बणेउल्बणाः
तृतीयाउल्बणयाउल्बणाभ्याम्उल्बणाभिः
चतुर्थीउल्बणायैउल्बणाभ्याम्उल्बणाभ्यः
पञ्चमीउल्बणायाःउल्बणाभ्याम्उल्बणाभ्यः
षष्ठीउल्बणायाःउल्बणयोःउल्बणानाम्
सप्तमीउल्बणायाम्उल्बणयोःउल्बणासु
सम्बोधनहे उल्बणेहे उल्बणेहे उल्बणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उल्बणा
उल्बणा
ulbaṇā
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्बण or उल्वण, n. the membrane enveloping the embryo, TĀr. i, 10, 7 (उल्बण) mfn. anything laid over in addition, superfluous, abundant, excessive, much, immense, strong, powerful, TS. iii; MBh.; BhP.; Suśr. &c.; singular, strange, AitĀr.; manifest, evident, L. (ifc.) abundantly furnished with, MBh.; Suśr. &c.; (अस्), m. a particular position of the hands in dancing; N. of a son of Vasiṣṭha, BhP.; (आ), f. a particular dish (consisting of milk mixed with the juice of melons, bananas &c.), Nigh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (219,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उल्बणाउल्बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + बण् + अच् | उल्बणा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उल्बणा 📚 ➤ गाढ़ा, जमा हुआ, पर्याप्त, प्रचुर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उल्बणा 📚or उल्वण, n. the membrane enveloping the embryo, TĀr. i, 10, 7 (उल्बण…🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उल्बणा: उत्+ब (व) ण्+अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें