🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:43:48 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उल्लोल

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उल्लोल

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उल्लोल

अर्थ: अति चंचल, अत्यन्त कंपनशील

संस्कृत: महातरङ्गः · पर्याय: कल्लोल, उत्कलिका

व्युत्पत्ति: उद्+लोड्+घञ्, डस्य लत्वम् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उल्लोल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. उल्लोल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — उल्लोल (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउल्लोलःउल्लोलौउल्लोलाः
द्वितीयाउल्लोलम्उल्लोलौउल्लोलान्
तृतीयाउल्लोलेनउल्लोलाभ्याम्उल्लोलैः
चतुर्थीउल्लोलायउल्लोलाभ्याम्उल्लोलेभ्यः
पञ्चमीउल्लोलात् / उल्लोलाद्उल्लोलाभ्याम्उल्लोलेभ्यः
षष्ठीउल्लोलस्यउल्लोलयोःउल्लोलानाम्
सप्तमीउल्लोलेउल्लोलयोःउल्लोलेषु
सम्बोधनहे उल्लोलहे उल्लोलौहे उल्लोलाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उल्लोल
उल्लोल
ullola
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बड़ी लहरें (1.10.6) कल्लोल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उल्लोल १ वि॰ [सं॰] जोरों से हिलता या काँपता हुआ । अतिशय चंचल [को॰] ।
उल्लोल २ संज्ञा पुं॰ ऊँची लहर । कल्लोल । हिलोरा । हिल्लोल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्-लोल mfn. (उद्-लो˚) (√ लुल्), dangling, waving Comm. on MBh.
(also) lovely, Dharmaś.
उल्-लोल m. a large wave, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (219,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्लोल a. Violently moving, excessively tremulous; ˚स्खलित Māl. 5. 3; ˚कल्लोल K. 302 high or surging; Mv. 5. 2; लोल˚ violently agitated or exercised; U. 3. 36. --लः A large wave or surge.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0343-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उल्लोल पु० उद + लोल--घञ् । १ महातरङ्गे अमरः । २ अतिचञ्चले त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1373,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उल्लोलः, पुं, (उल्लोडयतीति । लोडृ उन्मादे + णिच् + पचाद्यच् । डलयोरैक्यात् डस्य लः ।) महा- तरङ्गः । वड ढेउ इति भाषा । तत्पर्य्यायः । क- ल्लोलः २ । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-275-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उल्लोलउल्लोल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: उल्लोल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उल्लोल 📚 ➤ अति चंचल, अत्यन्त कंपनशील
संस्कृत: महातरङ्गः · पर्याय: कल्लोल, उत्कलिका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उल्लोल 📚जोरों से हिलता या काँपता हुआ । अतिशय चंचल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
उल्लोल

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उल्लोल: उद्+लोड्+घञ्, डस्य लत्वम् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें