🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:34:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उशना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उशना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उशना

अर्थ: शुक्राचार्य

संस्कृत: शुक्राचार्यः · पर्याय: शुक्र, दैत्यगुरु, काव्य, भार्गव, कवि

अंग्रेज़ी: Shukracharya

व्युत्पत्ति: वश्+कनसि

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उशनस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. अव्ययम्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — उशनस् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउशनाउशनसौउशनसः
द्वितीयाउशनसम्उशनसौउशनसः
तृतीयाउशनसाउशनोभ्याम्उशनोभिः
चतुर्थीउशनसेउशनोभ्याम्उशनोभ्यः
पञ्चमीउशनसःउशनोभ्याम्उशनोभ्यः
षष्ठीउशनसःउशनसोःउशनसाम्
सप्तमीउशनसिउशनसोःउशनस्सु / उशनःसु
सम्बोधनहे उशन / हे उशनः / हे उशनन्हे उशनसौहे उशनसः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उशनस्
उशनस्
uśanas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उशनस् m. आ (Pāṇ. vii, 1, 94; Ved. acc. आम्; Ved. loc. and dat. ए; voc. अस्, अ, and अन्, Kāś. on Pāṇ.) N. of an ancient sage with the patronymic Kāvya, RV.; AV. iv, 29, 6; Kauś. (in later times identified with Śukra, the teacher of the Asuras, who presides over the planet Venus)
N. of the planet Venus, MBh.; Yājñ.; Pañcat. &c.
N. of the author of a Dharma-śāstra, Hcat. i, 5
(उशनसः स्तोम m. N. of a verse (RV. v, 29, 9) to be muttered by one who thinks himself poisoned, ĀśvŚr. v, 9, 1.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (219,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उशनस् m. [वश्-कनसि संप्र˚ Uṇ. 4. 238] (Nom. sing. उशना; Voc. sing. उशनन्, उशन, उशनः) N. of Śukra, regent of the planet Venus, son of Bhṛgu and preceptor of the Asuras. In the Vedas he has the epithet Kāvya given to him, probably because he was noted for his wisdom; cf. Bg. 10. 37; कवीनामुशना कविः. He is also known as a writer on civil and religious law (Y. 1. 4), and as an authority on civil polity; शास्त्रमुशनसा प्रणीतं Pt. 5; अध्यापितस्योशनसापि नीतिं Ku. 3. 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0343-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उशनाउशनस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अव्ययम्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उशना 📚 ➤ शुक्राचार्य
संस्कृत: शुक्राचार्यः · पर्याय: शुक्र, दैत्यगुरु, काव्य, भार्गव, कवि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उशनस् 📚m. आ (Pāṇ. vii, 1, 94; Ved. acc. आम्; Ved. loc. and dat. ए; voc. अस्, …🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें