🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:23:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ऊर्दते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ऊर्दते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ऊर्दते

अर्थ: नापना, गिनना, क्रीडा करना, खेलना

संस्कृत: माने क्रीडायां आस्वादने च

अंग्रेज़ी: to measure,to leap, to jump, to taste,to grant,to be cheerful

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऊर्द् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ऊर्दता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)
  3. ऊर्दता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)
  4. ऊर्दता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)
  5. ऊर्दता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)
  6. ऊर्दता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ऊर्द् (भ्वादिगण) · अर्थ: नापना, गिनना, क्रीडा करना, खेलना (माने क्रीडायां आस्वादने च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमऊर्दतेऊर्देतेऊर्दन्ते
मध्यमऊर्दसेऊर्देथेऊर्दध्वे
उत्तमऊर्देऊर्दावहेऊर्दामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ऊर्दते · लिट् (आत्मने.): ऊर्दाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): ऊर्दिता · लृट् (आत्मने.): ऊर्दिष्यते · लोट् (आत्मने.): ऊर्दताम् · लङ् (आत्मने.): और्दत · विधिलिङ् (आत्मने.): ऊर्देत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ऊर्दिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): और्दिष्ट · लृङ् (आत्मने.): और्दिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ऊर्दन · ण्वुल्: ऊर्दकः · तृच्: ऊर्दिता · ण्यत्: ऊर्द्यः · तव्य: ऊर्दितव्यः · अनीयर्: ऊर्दनीयः · क्त: ऊर्दितः · क्तवतु: ऊर्दितवान् · शानच्: ऊर्दमानः · क्त्वा: ऊर्दित्वा · ल्यप्: प्रोर्द्य · तुमुन्: ऊर्दितुम् · णमुल्: ऊर्दम् · घञ्: ऊर्दः · क्तिन्: ऊर्ति · क्वसु: ऊर्दाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ऊर्दतेऊर्द् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: ऊर्दता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक) | ऊर्दता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: ऊर्द + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ऊर्दते ➤ नापना, गिनना, क्रीडा करना, खेलना
संस्कृत: माने क्रीडायां आस्वादने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें