🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:56:59 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एडवांस

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एड-+वांसः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वांसः

अर्थ: संरक्षण करना, जाना, कामना करना, प्रेम करना, संतुष्ट करना, आनन्दित करना, प्रवेश करना, सुनना, मालिक होना, आज्ञा करना, मांगना, कर्म करना, कान्तियुक्त होना,प्राप्त होना, आलिंगन करना, मार डालना, दुख होना, ग्रहण करना, ग्रहण होना, बढ़ाना, शक्तिमान होना (भूतकालिक (लिट्) कृदन्त)

संस्कृत: रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणस्वाम्यर्थयाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु

अंग्रेज़ी: to protect,to go, to desire, to wish, to love, to please, to satisfy, to enter, to hear, to own, to order, to command, to request, to beg, to act, to glow, to shine, to obtain, to hug, to embrace, to kill, to hurt, to grow, to gain power

व्युत्पत्ति: वस्त + अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अव् + क्वसु
  2. वस् (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: अव् + क्वसु

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वस् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्वांसौवांसः
द्वितीयावांसम्वांसौषः
तृतीयाषावद्भ्याम्वद्भिः
चतुर्थीषेवद्भ्याम्वद्भ्यः
पञ्चमीषःवद्भ्याम्वद्भ्यः
षष्ठीषःषोःषाम्
सप्तमीषिषोःवत्सु
सम्बोधनहे वन्हे वांसौहे वांसः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अव् (भ्वादिगण) · अर्थ: संरक्षण करना, जाना, कामना करना, प्रेम करना, संतुष्ट करना, आनन्दित करना, प्रवेश करना, सुनना, मालिक होना, आज्ञा करना, मांगना, कर्म करना, कान्तियुक्त होना,प्राप्त होना, आलिंगन करना, मार डालना, दुख होना, ग्रहण करना, ग्रहण होना, बढ़ाना, शक्तिमान होना (रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणस्वाम्यर्थयाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअवतिअवतःअवन्ति
मध्यमअवसिअवथःअवथ
उत्तमअवामिअवावःअवामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अवति · लिट्: आव · लुट्: अविता · लृट्: अविष्यति · लोट्: अवतात् · लङ्: आवत् · विधिलिङ्: अवेत् · आशीर्लिङ्: अव्यात् · लुङ्: आवीत् · लृङ्: आविष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अवन · ण्वुल्: आवकः · तृच्: अविता · ण्यत्: आव्यः · तव्य: अवितव्यः · अनीयर्: अवनीयः · क्त: अवितः · क्तवतु: अवितवान् · शतृ: अवन् · स्य-शतृ: अविष्यन् · क्त्वा: अवित्वा · ल्यप्: प्राव्य · तुमुन्: अवितुम् · णमुल्: आवम् · घञ्: आवः · क्तिन्: ऊति · क्वसु: वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वस्
वस्
vas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वस् (encl.) acc. dat. gen. pl. of 2nd pers. pron. (cf. Pāṇ. viii, 1, 21, 24 &c.), RV.; &c.
2. वस् (a Vedic root connected with √ 1. उष्, q.v.; not in Dhātup.) cl. 6. P., उच्छति (pf. उवास, ऊषुः, RV. &c.; aor. अवात् [?] AV.; अवस्रन्, RV.; Cond. अवत्स्यत्, ŚBr.; Ved. inf. वस्तवे, -उषि), to shine, grow bright (esp. applied to the dawn), RV.; to bestow by shining upon (dat.), ib. i, 113, 7; (with दूरे) to drive away by shining, ib. vii, 77, 4 : Caus. वासयति, to cause to shine, RV.
वस् [cf. वसर् in वसर्-हन्; Gk. ἔαρ for ϝεσαρ; Lat. vēr &c.]
3. वस् cl. 10. P. वासयति (aor. अवीवसत्), to love; to cut off; to accept, take; to offer; to kill (नि-वासित, killed), Dhātup. xxxiii, 70 (only with prep.; see परि-√ वस्; but accord. to some the Impv. वसिष्व [RV. viii, 70, 10] and उष, ‘a lover’ [x, 95, 5], and वसिष्ठ [ib. 17] belong also to this root, which has developed an obscene meaning = Gk. κεντέω, futuere).
4. वस् cl. 2. Ā. (Dhātup. xxiv, 13) वस्ते (Impv. वसिष्व, RV.; वद्ध्वम्, Kauś.; p. वसान, once उसान and उसमान, RV.; pf. ववसे, Śiś.; वावसे, p. ˚सान, RV.; aor. अवसिष्ट, ib.; fut. वसिता Gr.; वसिष्यते, ib.; वत्स्यति, Hariv. 11206; inf. वसितुम्, MBh.; R.; ind.p. वसित्वा, Mn.; BhP.; -वस्य, MBh.), to put on, invest, wear, (clothes &c.), assume (a form &c.), enter into, RV. &c. &c.: Caus. वासयति, ˚ते (Pass. वास्यते), to cause or allow to put on or wear (clothes), clothe (Ā. ‘one's self’) with (instr.), RV.; GṛŚrS.; Mn. : Desid. विवसिषते Gr.: Intens. वावस्यते, वावस्ति, ib.
वस् [cf. Gk. ἕννυμι for ϝεσ-νυμι, εἷμα; Lat. vestis; Goth. wasjan; Angl.Sax. werian; Eng. wear.]
वस् (ifc.), clothed in, wearing (e.g. प्रेत-चूवर-वस्, ‘wearing the garments of dead men’), Ragh.
5. वस् cl. 1. P. (Dhātup. xxiii, 36) वसति (mc. also ˚ते; pf. उवास, ऊषुः, RV. &c. &c.; p. वावसान, RV. i, 46, 13; -वासां चक्रे, Up.; aor. अवात्सीत्, AV.; अवाक्सम्, AitBr. [where it is artificially connected with वाच्]; अवास्तम्, Up.; fut. वस्ता Gr.; वत्स्यति, ˚ते, Br. &c.; वसिष्यति, MBh.; inf. वस्तुम्, वसितुम्, MBh. &c.; ind.p. उषित्वा, Br.; उष्ट्वा, MBh.; -उष्य, Br. &c.), to dwell, live, stop (at a place), stay (esp. ‘overnight’, with or without रात्रिम् or रात्रीस्), RV. &c. &c.; to remain, abide with or in (with loc. of pers.; loc. or acc. of place, esp. with वासम् or वसतिम्), ŚBr. &c. &c.; to remain or keep on or continue in any condition (with a pp., e.g. with छन्न, ‘to continue to be covered’, KātyŚr.; or with an acc., with ब्रह्मचर्यम्, ‘to practise chastity’, AitBr.; or with an adv., e.g. with सुखम्, ‘to live pleasantly or at ease’; with or without दूरतस्, ‘to keep aloof’), TS. &c. &c.; to have sexual intercourse with (loc.), Hariv.; to rest upon (loc.), Subh.; to charge or entrust with (instr.), Hariv.; cl. 10. P. वसयति, to dwell, Dhātup. xxxv, 84, e : Pass. उष्यते (aor. अवासि), to be dwelt &c., MBh.; Kāv. &c.: Caus. वासयति, ˚ते (cf. Pāṇ. i, 3, 89; aor. अवीवसत्, MaitrS. : Pass. वास्यते, Br., ˚ति, MBh.), to cause to halt or stay (overnight), lodge, receive hospitably or as a guest, ŚBr.; MBh. &c.; to cause to have sexual intercourse with (loc.), MatsyaP.; to let anything stand overnight (with तिस्रो, scil. रत्रीस्, ‘three nights’), Kauś.; to cause to wait, keep in suspense, RV.; to delay, retard, Kām.; to cause to exist, preserve, ŚBr.; to cause to be inhabited, populate (a country), Hit.; to put in, place upon (loc.), MBh.; Hariv.; Kāv. (अनध्यायम् मुखे, to put restraint on the mouth, refrain from speaking); to produce, Sarvad. : Desid. विवत्सति, to wish to dwell, ŚBr. : Intens. वावस्यते, वावस्ति, to remain, be in, be engaged in MW.
वस् [cf. Goth. wisan; Germ. wësan, ge-wesen, war &c.; Angl.Sax. wësan; Eng. was, were.]
6. वस् (only in gen. वसाम्), prob. either ‘an abode’ or ‘a dweller’, RV. v, 2, 6.
7. वस् (only वसिष्व, [अनु] -वावसे, वावसान, and वस्तोस्), to rush or aim at, attack, RV. viii, 70, 10 (cf. under √ 3. वस्); viii, 4, 8; i, 51, 3; vi, 11, 6 (?); i, 174, 3.
8. वस् (also written बस्) cl. 4. P. वस्यति, to be or make firm, Dhātup. xxxiii, 70.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (930,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वस् {vI.v} {c1c} P. (वसति, sometimes वसते, उवास, अवात्सति, वत्स्यति, वस्तुं, उषित) 1 To dwell, inhabit, live, stay, abide, reside (usually with loc.; but sometimes acc.); धीरसमीरे यमुनातीरे वसति वने वनमाली Gīt. 5. --2 To be, exist, be found in; वसंति हि प्रेम्णि गुणा न वस्तुनि Ki. 8. 37; यत्राकृतिस्तत्र गुणा वसंतिः भूतिः श्रीर्ह्रीर्धृतिः कीर्तिर्दक्षे वसति नालसे Subhāṣ. --3 To spend, pass (as time) (with acc.). --Caus. 1 To cause to dwell to dwell, lodge, people. --2 To receive hospitably. --3 To dwell, inhabit. --Desid. (विवत्सति) To wish to dwell. {vII.v} {c2c} A. (वस्ते) To wear, put on; वसने परिधूसरे वसाना Ś. 7. 21, Śi. 9. 75; R. 12. 8; Ku. 3. 54, 7. 9; Bk. 4. 10. --Caus. (वासयति-ते) To cause to put on. {vIII.v} {c4c} P. (व स्यति) 1 To be straight. --2 To be firm. --3 To fix. {vIV.v} {c10c} U. (वासयति-ते) 1 To cut, divide, cut off. --2 To love. --3 To take, accept. --4 To hurt, kill. --5 To offer. {vV.v} {c10c} U. (वसयति-ते) To scent, perfume.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0952-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एड-वांसःसमास: एड + वस् कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: वस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: अव् + क्वसु 📚
अन्य सम्भावना: वस् (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: अव् + क्वसु

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एडवांसः 📚एड 📚वस् ➤ एड (इल्-अच्, डलयोरभेदः) + वस् (संरक्षण करना, जाना, कामना करना, प्रेम करना, संतुष्ट करना, आ…)
संस्कृत: रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणस्वाम्यर्थयाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एड 📚बहरा🟠🔵🟣🟢🟤
वस् 📚(encl.) acc. dat. gen. pl. of 2nd pers. pron. (cf. Pāṇ. viii, 1, 21, 2…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
एड

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • एड-वांसः = एड + वांसः कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • वांसः: अव् + क्वसु — भूतकालिक (लिट्) कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें