🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:16:29 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एतावत्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एतावत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

एतावत्

अर्थ: इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने अधिक, इतना विस्तृत, इतनी दूर, इस गुण का या ऐसे प्रकार का

व्युत्पत्ति: एतद्-वतुप् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एतावत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. एतावत् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. अव्ययम्
  4. एतावत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. एतावत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  6. एतावत् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — एतावत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएतावत् / एतावद्एतावतीएतावन्ति
द्वितीयाएतावत् / एतावद्एतावतीएतावन्ति
तृतीयाएतावताएतावद्भ्याम्एतावद्भिः
चतुर्थीएतावतेएतावद्भ्याम्एतावद्भ्यः
पञ्चमीएतावतःएतावद्भ्याम्एतावद्भ्यः
षष्ठीएतावतःएतावतोःएतावताम्
सप्तमीएतावतिएतावतोःएतावत्सु
सम्बोधनहे एतावत् / हे एतावद्हे एतावतीहे एतावन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — एतावत्
एतावत्
etāvat
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एतावत् पु वि॰ [सं॰] इतना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एतावत् mfn. so great, so much, so many, of such a measure or compass, of such extent, so far, of such quality or kind, RV.; AV.; ŚBr.; MBh. &c.
(often in connection with a relative clause, the latter generally following; एतावान् एव पुरुषो यज् जायात्मा प्रजा, a man is of such measure as [i.e. made complete by] his wife, himself, and his progeny, Mn. ix, 45), R.; BhP.; Hit. &c.
एतावत् ind. so far, thus far, so much, in such a degree, thus, RV. vii, 57, 3; ŚBr.; Hit. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (231,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एतावत् a. So much, so great, so many, of such extent, so far, of such quality or kind; एतावदुक्त्वा विरते मृगेंद्रे R. 2. 51; Ku. 6. 89; एतावान्मे विभवो भवंतं सेवितुं M. 2 so far; oft. used in connection with a relative pronoun which generally follows; एतावता नन्वनुमेयशोभि… [] आरोपितं यद्गिरिशेन पश्चादंकं Ku. 1. 37. --ind. So far, so much, in such a degree, thus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0356-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एतावत्, त्रि, (एतद् + “यत्तदेतेभ्यः परिमाणे वतुप्” । ५ । २ । ३९ । इति परिमाणे वतुप् । (एतत्परि- माणम् । इति व्याकरणम् ॥ (यथा रघुः २ । ५१ । “एतावदुक्त्वा विरते मृगेन्द्रे प्रतिस्वनेनास्य गुहागतेन” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-298-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एतावत्एतावत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: एतावत् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन | अव्ययम्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एतावत् 📚 ➤ इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने अधिक, इतना विस्तृत, इतनी दूर, इस गुण का या ऐसे प्रकार का

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एतावत् 📚पु वि॰ इतना🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • एतावत्: एतद्-वतुप् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें