🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:33:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एधित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एधित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

एधित

अर्थ: विकसित, बढ़ा हुआ

संस्कृत: वृद्धौ · पर्याय: प्रवृद्ध, प्रौढ, उच्छ्रित

अंग्रेज़ी: to grow, to increase, to prosper, to extend, to swell, to rise

व्युत्पत्ति: एध्-क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एधित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एध् + क्त
  2. एधित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एध् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — एधित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएधितःएधितौएधिताः
द्वितीयाएधितम्एधितौएधितान्
तृतीयाएधितेनएधिताभ्याम्एधितैः
चतुर्थीएधितायएधिताभ्याम्एधितेभ्यः
पञ्चमीएधितात् / एधिताद्एधिताभ्याम्एधितेभ्यः
षष्ठीएधितस्यएधितयोःएधितानाम्
सप्तमीएधितेएधितयोःएधितेषु
सम्बोधनहे एधितहे एधितौहे एधिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — एध् (भ्वादिगण) · अर्थ: बढना (वृद्धौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमएधतेएधेतेएधन्ते
मध्यमएधसेएधेथेएधध्वे
उत्तमएधेएधावहेएधामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): एधते · लिट् (आत्मने.): एधाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): एधिता · लृट् (आत्मने.): एधिष्यते · लोट् (आत्मने.): एधताम् · लङ् (आत्मने.): ऐधत · विधिलिङ् (आत्मने.): एधेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): एधिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): ऐधिष्ट · लृङ् (आत्मने.): ऐधिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: एधन · ण्वुल्: एधकः · तृच्: एधिता · ण्यत्: एध्यः · तव्य: एधितव्यः · अनीयर्: एधनीयः · क्त: एधितः · क्तवतु: एधितवान् · शानच्: एधमानः · क्त्वा: एधित्वा · ल्यप्: प्रैध्य · तुमुन्: एधितुम् · णमुल्: एधम् · घञ्: एधः · क्तिन्: एद्धि · क्वसु: एधाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — एधित
एधित
edhita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बढ़ा हुआ/परिपक्व (3.1.75) प्रवृद्ध · प्रौढ
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एधित वि॰ [सं॰]
१. वर्द्धित । पूर्ण । भरा हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एधित mfn. grown, increased, enlarged, made big, made to spread, filled up, MBh.; Śak. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (231,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एधित p. p. 1 Grown, increased; Śi. 14. 31. --2 Brought up; मृगशावैः सममेधितो जनः Ś. 2. 18. --3 Filled; Mv. 7. 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0356-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एधित त्रि० एध--कर्त्तरि क्त । १ वृद्धे णिच्--कर्म्मणि क्त । २ वर्द्धिते त्रि० । “मधुसमृद्धिसमेधितमेधया” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1536,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एधितः, त्रि, (एध वृद्धौ + क्त ।) बर्द्धितः । वृद्धि- प्राप्तः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-298-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एधितएधित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एध् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: एधित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एध् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एधित 📚 ➤ विकसित, बढ़ा हुआ
संस्कृत: वृद्धौ · पर्याय: प्रवृद्ध, प्रौढ, उच्छ्रित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एधित 📚वर्द्धित । पूर्ण । भरा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
एधित
बढ़ा हुआ/परिपक्व (३.१.७५) — प्रवृद्ध, प्रौढ

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • एधित: एध् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें