🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:36:40 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ओतु

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ओतु

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ओतु

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ओतु
ओतु
otu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ओतु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ताना ।
२. बिड़ाल । मार्जार [को॰] ।
ओतु २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] बिल्ली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. ओतु m. (√ वे), the woof or cross-threads of a web, RV. vi, 9, 2; AV. xiv, 2, 51; TS. vi; Kauś.
ओतु n. N. of a Sāman, ĀrṣBr.
2. ओतु m. f. (√ अव्, Uṇ. i, 70), a cat Comm. on Pāṇ. vi, 1, 94.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (235,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ओतुः 1 The woof or cross threads of a web. --2 A cat (f. also): as in स्थूलो(लौ)तुः.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0360-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओतु पुंस्त्री अव--तुत् ऊठ् गुणः । १ विडाले मार्ज्जारे । आ + वे--तुन् बा० संप्रसारणम् (पड्यानसुते) तिरश्चीनसृत्रे । “नाहं तन्तुं न विजानाम्ये तुम्” ऋ० ६, ९, २ । “तन्तवः पटस्य प्रागायतानि सूत्राणि” ओतवस्तिरश्चनानि सूत्राणि” भा० । अत्र रूपकतया वियदादीनां विस्तीर्य्यमाणत्वात् ओतुत्वं यथा तत्रैव भाष्ये “वैश्यानरस्य पुत्रोऽसौ परस्ताद्दिवि यः स्थितः । छन्दांस्यध्वरवस्त्रस्यस्तुतशस्त्राणि तन्तवः । यजूंषि श्चेष्टाश्चोतु स्याद्वस्त्रं वातव्यमध्वरः” औ, मोतूत् पञ्चीकृतानि स्थूलानि ओतुस्थानीयान्यपि वियदादीनि” भा० । “ये अन्ता यावती सिचो य ओतवो ये च तन्तवः । वासोयत्पत्नीभिरुतं तन्नः स्योनमुपस्पृशात्” अथ० १४, २, ५१ । समासेऽवर्ण्णात्परस्यास्या दैर्वा पररूपम् स्थुलौतुः स्थूलोतुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1558,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओतुः, पुं स्त्री, (अवति गृहमाखुभ्यः । अव रक्षणे + “सितनिगमिमसिसच्यवीति” १ । ७० । उणादिः तुन् । “ज्वरत्वरेति” ६ । ४ । २० । ऊट् ततो गुणः ।) विडालः । इत्यमरः । (यथा मुग्ध- बोधे । “स्थूलोतुः । स्थूलौतुः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-303-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "ओतु" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ओतुउमा-कोश ओतु: ताना 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ओतु 📚 ➤ ताना उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ओतु 📚ताना🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें