॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बरसना, घेरना, समीप जाना
संस्कृत: वर्षावरणयोः
अंग्रेज़ी: to rain, to approach, to cover, to surround
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कटतात् / कटताद् / कटतु | कटताम् | कटन्तु |
| मध्यम | कट / कटतात् / कटताद् | कटतम् | कटत |
| उत्तम | कटानि | कटाव | कटाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कटति · लिट्: चकाट · लुट्: कटिता · लृट्: कटिष्यति · लोट्: कटतात् · लङ्: अकटत् · विधिलिङ्: कटेत् · आशीर्लिङ्: कट्यात् · लुङ्: अकटीत् · लृङ्: अकटिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कटन · ण्वुल्: काटकः · तृच्: कटिता · ण्यत्: काट्यः · तव्य: कटितव्यः · अनीयर्: कटनीयः · क्त: कटितः · क्तवतु: कटितवान् · शतृ: कटन् · स्य-शतृ: कटिष्यन् · क्त्वा: कटित्वा · ल्यप्: प्रकट्य · तुमुन्: कटितुम् · णमुल्: काटम् · घञ्: काटः · क्तिन्: कट्टि · क्वसु: चकट्वान्
अर्थ: काटना, कतरना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: छेदने
अंग्रेज़ी: to cut,to mow
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | छाः | छौ | छाः |
| द्वितीया | छाम् | छौ | छः |
| तृतीया | छा | छाभ्याम् | छाभिः |
| चतुर्थी | छे | छाभ्याम् | छाभ्यः |
| पञ्चमी | छः | छाभ्याम् | छाभ्यः |
| षष्ठी | छः | छोः | छाम् |
| सप्तमी | छि | छोः | छासु |
| सम्बोधन | हे छाः | हे छौ | हे छाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | छ्यति | छ्यतः | छ्यन्ति |
| मध्यम | छ्यसि | छ्यथः | छ्यथ |
| उत्तम | छ्यामि | छ्यावः | छ्यामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: छ्यति · लिट्: चच्छौ · लुट्: छाता · लृट्: छास्यति · लोट्: छ्यतात् · लङ्: अच्छ्यत् · विधिलिङ्: छ्येत् · आशीर्लिङ्: छायात् · लुङ्: अच्छात् · लृङ्: अच्छास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: छान · ण्वुल्: छायकः · तृच्: छाता · यत्: छेयः · तव्य: छातव्यः · अनीयर्: छानीयः · क्त: छितः · क्तवतु: छितवान् · शतृ: छ्यन् · स्य-शतृ: छास्यन् · क्त्वा: छित्वा · ल्यप्: प्रच्छाय · तुमुन्: छातुम् · णमुल्: छायम् · घञ्: छायः · क्तिन्: छिति · क्वसु: चच्छिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| कट | कट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: कट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| आछः | छा (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + छो + अच् 📚 अन्य सम्भावना: छा (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + छो + अच् | छा (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + छो + अच् |
कट 📚 ➤ बरसना, घेरना, समीप जाना
संस्कृत: वर्षावरणयोः
आछः 📚 ➤ काटना, कतरना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: छेदने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| कट् 📚 | cl. 1. P. कटति or कण्टति, to go, Dhātup. ix, 33 | 🔵🟣 |
| छा 📚 | आच्छादन । छिपाना | 🟠🔵🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| कटाछ | कट + आछः | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड