॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बरसना, घेरना, समीप जाना
संस्कृत: वर्षावरणयोः
अंग्रेज़ी: to rain, to approach, to cover, to surround
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कटतात् / कटताद् / कटतु | कटताम् | कटन्तु |
| मध्यम | कट / कटतात् / कटताद् | कटतम् | कटत |
| उत्तम | कटानि | कटाव | कटाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कटति · लिट्: चकाट · लुट्: कटिता · लृट्: कटिष्यति · लोट्: कटतात् · लङ्: अकटत् · विधिलिङ्: कटेत् · आशीर्लिङ्: कट्यात् · लुङ्: अकटीत् · लृङ्: अकटिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कटन · ण्वुल्: काटकः · तृच्: कटिता · ण्यत्: काट्यः · तव्य: कटितव्यः · अनीयर्: कटनीयः · क्त: कटितः · क्तवतु: कटितवान् · शतृ: कटन् · स्य-शतृ: कटिष्यन् · क्त्वा: कटित्वा · ल्यप्: प्रकट्य · तुमुन्: कटितुम् · णमुल्: काटम् · घञ्: काटः · क्तिन्: कट्टि · क्वसु: चकट्वान्
अर्थ: जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to wander
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अटति | अटतः | अटन्ति |
| मध्यम | अटसि | अटथः | अटथ |
| उत्तम | अटामि | अटावः | अटामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अटति · लिट्: आट · लुट्: अटिता · लृट्: अटिष्यति · लोट्: अटतात् · लङ्: आटत् · विधिलिङ्: अटेत् · आशीर्लिङ्: अट्यात् · लुङ्: आटीत् · लृङ्: आटिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अटन · ण्वुल्: आटकः · तृच्: अटिता · ण्यत्: आट्यः · तव्य: अटितव्यः · अनीयर्: अटनीयः · क्त: अटितः · क्तवतु: अटितवान् · शतृ: अटन् · स्य-शतृ: अटिष्यन् · क्त्वा: अटित्वा · ल्यप्: प्राट्य · तुमुन्: अटितुम् · णमुल्: आटम् · घञ्: आटः · क्तिन्: अट्टि · क्वसु: आटिवान्
अर्थ: ब्रह्मा
संस्कृत: ब्रह्मा, सूर्यः, वायुः · पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह
व्युत्पत्ति: कच्-ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | कः | कौ | काः |
| द्वितीया | कम् | कौ | कान् |
| तृतीया | केन | काभ्याम् | कैः |
| चतुर्थी | काय | काभ्याम् | केभ्यः |
| पञ्चमी | कात् / काद् | काभ्याम् | केभ्यः |
| षष्ठी | कस्य | कयोः | कानाम् |
| सप्तमी | के | कयोः | केषु |
| सम्बोधन | हे क | हे कौ | हे काः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| कट | कट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: कट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| आटम् | अव्यय — अट् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚 अन्य सम्भावना: अट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन | आट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| क | क (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: क (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
कट 📚 ➤ बरसना, घेरना, समीप जाना
संस्कृत: वर्षावरणयोः
आटम् 📚 ➤ जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: गतौ
क 📚 ➤ ब्रह्मा
संस्कृत: ब्रह्मा, सूर्यः, वायुः · पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| कट् 📚 | cl. 1. P. कटति or कण्टति, to go, Dhātup. ix, 33 | 🔵🟣 |
| अट् 📚 | cl. 1. P. Ā. अटति, ˚ते, आट, अटिष्यति, आटीत्, अटितुम्, to roam, wander … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| कटाटंक | कट + आटम् | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| कटाटंक | आटम् + क | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड