🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:32:28 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कतिपयः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कतिपयः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कतिपयः

अर्थ: कुछ, कई, कई एक

संस्कृत: केचन

अंग्रेज़ी: Some, several

व्युत्पत्ति: कति-अयच्-पुक्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कतिपय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कतिपय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकतिपयःकतिपयौकतिपयाः / कतिपये
द्वितीयाकतिपयम्कतिपयौकतिपयान्
तृतीयाकतिपयेनकतिपयाभ्याम्कतिपयैः
चतुर्थीकतिपयायकतिपयाभ्याम्कतिपयेभ्यः
पञ्चमीकतिपयात् / कतिपयाद्कतिपयाभ्याम्कतिपयेभ्यः
षष्ठीकतिपयस्यकतिपययोःकतिपयानाम्
सप्तमीकतिपयेकतिपययोःकतिपयेषु
सम्बोधनहे कतिपयहे कतिपयौहे कतिपयाः / हे कतिपये

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कतिपय
कतिपय
katipaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कतिपय वि॰ [सं॰]
१. कितने ही । कई एक ।
२. कुछ थोड़े से । विशेष—संस्कृत में यह सर्वनाम माना गया है । हिंदी में यह संख्यासूचक विशेषण है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कतिपय mf(ई, आ [only BhP. ix, 18, 39])n. (m. pl. ए and आस्) several, some
a certain number, so many (e.g. कतिपयेनाहर्-गणेन, after some days; also कतिपयैर् अहोभिः, कतिपयाहस्य, &c.), ŚBr. &c.
कतिपय (अम्), n. a little, some (at the end of Tatpuruṣa compounds, e.g. उदश्वित्-कतिपयम्, a little Udaśvit), Pāṇ. ii, 1, 65
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (246,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कतिपय a. [कति-अयच् पुक् च] Some, several, a certain number; कतिपयकुसुमोद्गमः कदंबः U. 3. 20; Me. 23; कतिपयदिवसापगमे some days having elapsed; वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव Śi. 2. 72; कतिपयेन or कतिपयात् with some effort.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0373-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कतिपय त्रि० त्रि० कति + अयच् पुक् च । कतिशब्दार्थे २ प- रिमिते च । “वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव” माघः “कतिपयैः परिमितेः” मल्लि० । “संपत्स्यन्ते कतिपयदि- नस्थायिहंसा दशार्णाः” मेघ० “पोटायुवतिस्तोककतिपये- त्यादि० पा० सूत्रस्य प्रायिकत्वान्न उत्तरनिपातः” मल्लि० । अन्यत्र तु ब्राह्मण कतिपय इत्यादि । अस्य जसि वा शी कतिपये कतिपया वा “परिष्कुर्वन्त्यर्थान् सहृदय धुरीणाः कतिपये” रसगङ्गा० । “एवैवं समृद्धाः स्युः कतिपये वापरा” शत० ब्रा० ५, १, ३, १० । अद्रव्यवाचित्वे अस्मात् वा करणे पञ्चमी । कतिपयेन मुक्तः कतिपयान्सुमुक्तो वा समासे तत्र पञ्चम्या अलुक् । द्रव्यपरत्वे तु कतिपयेन विषेण मुक्त इत्येव “षट्कतिकतिपयचतुरामिति” पा० निर्देशात् तस्याऽसं ख्यावाचकत्वेऽपि पूरण डट् थुक् च । कति- पयथ कतिपयपूरणार्थेत्रि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1635,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कतिपयः, त्रि, (किम् + डति कति अयक् पुकच् ।) कति । इति व्याकरणम् । कतकगुलि इति भाषा । (यथा, मेघदूते २५ । “सम्पत्स्यन्ते कतिपयदिनस्थायिहंसादशार्णाः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-016-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कतिपय" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कतिपयःकतिपय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कतिपयः 📚 ➤ कुछ, कई, कई एक
संस्कृत: केचन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कतिपय 📚कितने ही । कई एक🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें