🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:56:49 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कथान्त

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कथ-+आन्त

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आन्त

अर्थ: अन्तिम, अन्त का

संस्कृत: गतौ शब्दे सम्भक्तौ च

अंग्रेज़ी: to go, to sound, to serve, to help, to be slave

व्युत्पत्ति: अन्त+अण् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आन्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अम् + क्त
  2. आन्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अम् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — आन्त (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआन्तःआन्तौआन्ताः
द्वितीयाआन्तम्आन्तौआन्तान्
तृतीयाआन्तेनआन्ताभ्याम्आन्तैः
चतुर्थीआन्तायआन्ताभ्याम्आन्तेभ्यः
पञ्चमीआन्तात् / आन्ताद्आन्ताभ्याम्आन्तेभ्यः
षष्ठीआन्तस्यआन्तयोःआन्तानाम्
सप्तमीआन्तेआन्तयोःआन्तेषु
सम्बोधनहे आन्तहे आन्तौहे आन्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अम् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, शब्द करना, सेवा करना (गतौ शब्दे सम्भक्तौ च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअमतिअमतःअमन्ति
मध्यमअमसिअमथःअमथ
उत्तमअमामिअमावःअमामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अमति · लिट्: आम · लुट्: अमिता · लृट्: अमिष्यति · लोट्: अमतात् · लङ्: आमत् · विधिलिङ्: अमेत् · आशीर्लिङ्: अम्यात् · लुङ्: आमीत् · लृङ्: आमिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अमन · ण्वुल्: अमकः · तृच्: अमिता · यत्: अम्यः · तव्य: अमितव्यः · अनीयर्: अमनीयः · क्त: आन्तः · क्तवतु: आन्तवान् · शतृ: अमन् · स्य-शतृ: अमिष्यन् · क्त्वा: अमित्वा · ल्यप्: प्राम्य · तुमुन्: अमितुम् · णमुल्: अमम् · घञ्: अमः · क्तिन्: आन्ति · क्वसु: आमिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आंत
आंत
āṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आंत वि॰ [सं॰ आन्त] [वि॰ स्त्री॰ आंती] अंतिम [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अमित or आन्त mfn. perf. Pass. p. √ अम्, Pāṇ. vii, 2, 28.
आन्त See under 3. अम् (p. 80).
2. आन्त mfn. final, terminal, relating to the end.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (80,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आंत a. (ती f.) [अंत-अण्] Final, terminal. --तं ind. Completely, to the end.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0243-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आन्त त्रि० अम + क्त नि० वा इडभावः उपधादीर्घः । पीडिते इट्पक्षे अमितोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0732,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आन्त" आता है (8)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कथ-आन्तसमास: कथ + आन्त तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: आन्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अम् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: आन्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अम् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कथआन्त 📚कथ 📚आन्त ➤ कथ (कहना, व्याख्यान करना, बयान करना (कर्तृवाचक कृदन्त)) + आन्त (अन्तिम, अन्त का)
संस्कृत: गतौ शब्दे सम्भक्तौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कथ 📚^🟠🔵🟣🟢🟤
आंत 📚अंतिम🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
कथान्तकथ + आन्तदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

  • कथ-आन्त = कथ + आन्त तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • आन्त: अम् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें