🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:29:03 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कमकीमत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कम-+कीम्+अत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कीम्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: See आ॑-कीम्, मा॑-कीम्.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

अत

अर्थ: जाना, सदैव जाते रहना

संस्कृत: सातत्यगमने

अंग्रेज़ी: to run, to walk with speed, to move continuously

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अत् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. अत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + अच्
  3. अत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अत् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, सदैव जाते रहना (सातत्यगमने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअततात् / अतताद् / अततुअतताम्अतन्तु
मध्यमअत / अततात् / अतताद्अततम्अतत
उत्तमअतानिअतावअताम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अतति · लिट्: आत · लुट्: अतिता · लृट्: अतिष्यति · लोट्: अततात् · लङ्: आतत् · विधिलिङ्: अतेत् · आशीर्लिङ्: अत्यात् · लुङ्: आतीत् · लृङ्: आतिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अतन · ण्वुल्: आतकः · तृच्: अतिता · ण्यत्: आत्यः · तव्य: अतितव्यः · अनीयर्: अतनीयः · क्त: अतितः · क्तवतु: अतितवान् · शतृ: अतन् · स्य-शतृ: अतिष्यन् · क्त्वा: अतित्वा · ल्यप्: प्रात्य · तुमुन्: अतितुम् · णमुल्: आतम् · घञ्: आतः · क्तिन्: अत्ति · क्वसु: आतिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कीम्
कीम्
kīm
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कीम् ind. See आ-कीम्, मा-कीम्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (285,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कम-कीम्समास: कम + कीम् तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अव्ययम् 📚
अतअत् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + अच् | अत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कमकीम् 📚कम 📚कीम् ➤ कम (चाहना, इच्छा करना (कर्तृवाचक कृदन्त)) + कीम् (See आ॑-कीम्, मा॑-कीम्. (अंग्रेज़ी कोश))

अत 📚 ➤ जाना, सदैव जाते रहना
संस्कृत: सातत्यगमने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कम 📚थोडा । न्यून । तनिक । अल्प🟠🟢🟤
कीम् 📚ind. See आ-कीम्, मा-कीम्🔵
अत् 📚ind. a prefix said to imply ‘surprise’, probably a contraction of अति,…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कम
अधम (३.३.१५३) — निन्दित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
कमकीमतकीम् + अतहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

  • कम-कीम् = कम + कीम् तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬