🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:57:44 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कवरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कवरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कवरः

अर्थ: मिश्रित, अन्तर्मिश्रित

व्युत्पत्ति: कु-अरन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कवर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कवर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकवरःकवरौकवराः
द्वितीयाकवरम्कवरौकवरान्
तृतीयाकवरेणकवराभ्याम्कवरैः
चतुर्थीकवरायकवराभ्याम्कवरेभ्यः
पञ्चमीकवरात् / कवराद्कवराभ्याम्कवरेभ्यः
षष्ठीकवरस्यकवरयोःकवराणाम्
सप्तमीकवरेकवरयोःकवरेषु
सम्बोधनहे कवरहे कवरौहे कवराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कवर
कवर
kavara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कवर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ कवल] ग्रास । कौर । लुकमा । निवाला ।
कवर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ कवरी]
१. केशपाश ।
२. गुच्छा । फुल का गुच्छा । स्तवक । यौ॰— कवरपुच्छा = मयूरी ।
३. नमक ।
४. लोनापन ।
५. खटाई ।
कवर ३ संज्ञा पुं॰
१. गुथा हुआ ।
२. मिला हुआ ।
३. चितकबरा ।
कवर ४ संज्ञा पुं॰ [अं॰]
१. ढकना ।
२. आच्छादन । बेठन ।
३. पुस्तकों के ऊपर का वह कागज जिसपर नाम आदि छपा रहता है ।
४. चिट्टी का खाम । लिफाफा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कवर mf(आ)n. (√ 3. कु, Uṇ. iv, 154) mixed, intermingled, variegated, Śiś. v, 19
कवर m. a lecturer, L.
कवर mf(ई). (Pāṇ. iv, 1, 42; Vop. iv, 26; also n. according to a Sch.) a braid, fillet of hair, BhP.; Gīt.; Sāh.; Śiś.
कवर n. salt, L.
sourness, acidity, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (264,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कव(ब)र a. [Uṇ. 4. 154.] (--रा, --री f.) 1 Mixed, intermingled; Śi. 5. 19. --2 Set, inlaid. --3 Variegated. --रः, --रं 1 Salt. --2 Sourness or acidity. --रः 1 A braid or fillet of hair. --2 A lecturer (पाठक).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0389-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कवर पु० कौति कु--शब्दे--अरन् । पाठके उज्ज्व० पाठकाले तस्य शब्दायमानत्वात् तथात्वम् । कं जलं वृणोति वृ--अच् । २ लवणे ३ अम्ले च पुंन० मेदि० । लवणस्य जलसंपर्कमात्रेण द्रवीभावेन जलरूपेण परिणामात् अम्लस्य च दर्शनमात्रेण मुखात् जलस्रावणात् तथा- त्वम् । के मूर्द्धनि वरम् वरणीयम् । ४ केशभूषायां त्रि० । केशविन्यास एव स्त्रियां ङीष् । अन्यत्र तु टाप् । सा च । ५ खरपुष्पायां (वावुइ) शब्दच० । कवरी- मृतोमलयजार्द्रमिव व्याकीर्णमाल्यकवरां कवरीं तरुण्याः” माघः । “व्याकीर्णमाल्येन कर्वुरवर्ण्णाम्” मल्लि० ६ कर्वुरवर्णे पु० ७ तद्वति त्रि० हला० । कव--ग्तुतौ अरन् । ८ खचिते ९ संपृक्ते त्रि० हलायुधः । गौरा० ङीष् । १० वर्वरायाम् (वावुइ) मेदि० । तस्याः कवरीतुल्यत्वात्तत्त्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1830,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कवरं, त्रि, (के मस्तके वरं शोभमानत्वात् श्रेष्ठम् ।) केशपाशः । इत्यमरटीका ॥ (यथा भागवते ५ । २ । ७ । “वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकवरभार- रशनां देवीम्” ॥) संपृक्तम् । खचितम् । इति हलायुधः ॥
कवरः, पुं, क्ली, (कं जलं वृणोति । क + वृ + अच् ।) लवणः । अम्लः । इति मेदिनी हेमचन्द्रश्च ॥ (कौ- तीति । कुशब्दे + “कोररन्” । उणां ४ । १५४ । इति अरन् । पाठकः । इत्युज्ज्वलदत्तः ॥ कर्वुर- वर्णः । इति हलायुधः । यथा, माघे ५ । १९ । “दृष्ट्वैव निर्ज्जितकलापभरामधस्ता- द्व्याकीर्णमाल्यकवरां कवरीं तरुण्याः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-067-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कवर" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कवरःकवर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कवरः 📚 ➤ मिश्रित, अन्तर्मिश्रित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कवर 📚ग्रास । कौर । लुकमा । निवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें