🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:23:47 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कवर
kavara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कवर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ कवल] ग्रास । कौर । लुकमा । निवाला ।
कवर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ कवरी]
१. केशपाश ।
२. गुच्छा । फुल का गुच्छा । स्तवक । यौ॰— कवरपुच्छा = मयूरी ।
३. नमक ।
४. लोनापन ।
५. खटाई ।
कवर ३ संज्ञा पुं॰
१. गुथा हुआ ।
२. मिला हुआ ।
३. चितकबरा ।
कवर ४ संज्ञा पुं॰ [अं॰]
१. ढकना ।
२. आच्छादन । बेठन ।
३. पुस्तकों के ऊपर का वह कागज जिसपर नाम आदि छपा रहता है ।
४. चिट्टी का खाम । लिफाफा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कवर mf(आ)n. (√ 3. कु, Uṇ. iv, 154) mixed, intermingled, variegated, Śiś. v, 19
कवर m. a lecturer, L.
कवर mf(ई). (Pāṇ. iv, 1, 42; Vop. iv, 26; also n. according to a Sch.) a braid, fillet of hair, BhP.; Gīt.; Sāh.; Śiś.
कवर n. salt, L.
sourness, acidity, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (264,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कव(ब)र a. [Uṇ. 4. 154.] (--रा, --री f.) 1 Mixed, intermingled; Śi. 5. 19. --2 Set, inlaid. --3 Variegated. --रः, --रं 1 Salt. --2 Sourness or acidity. --रः 1 A braid or fillet of hair. --2 A lecturer (पाठक).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0389-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कवर पु० कौति कु--शब्दे--अरन् । पाठके उज्ज्व० पाठकाले तस्य शब्दायमानत्वात् तथात्वम् । कं जलं वृणोति वृ--अच् । २ लवणे ३ अम्ले च पुंन० मेदि० । लवणस्य जलसंपर्कमात्रेण द्रवीभावेन जलरूपेण परिणामात् अम्लस्य च दर्शनमात्रेण मुखात् जलस्रावणात् तथा- त्वम् । के मूर्द्धनि वरम् वरणीयम् । ४ केशभूषायां त्रि० । केशविन्यास एव स्त्रियां ङीष् । अन्यत्र तु टाप् । सा च । ५ खरपुष्पायां (वावुइ) शब्दच० । कवरी- मृतोमलयजार्द्रमिव व्याकीर्णमाल्यकवरां कवरीं तरुण्याः” माघः । “व्याकीर्णमाल्येन कर्वुरवर्ण्णाम्” मल्लि० ६ कर्वुरवर्णे पु० ७ तद्वति त्रि० हला० । कव--ग्तुतौ अरन् । ८ खचिते ९ संपृक्ते त्रि० हलायुधः । गौरा० ङीष् । १० वर्वरायाम् (वावुइ) मेदि० । तस्याः कवरीतुल्यत्वात्तत्त्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1830,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कवरं, त्रि, (के मस्तके वरं शोभमानत्वात् श्रेष्ठम् ।) केशपाशः । इत्यमरटीका ॥ (यथा भागवते ५ । २ । ७ । “वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकवरभार- रशनां देवीम्” ॥) संपृक्तम् । खचितम् । इति हलायुधः ॥
कवरः, पुं, क्ली, (कं जलं वृणोति । क + वृ + अच् ।) लवणः । अम्लः । इति मेदिनी हेमचन्द्रश्च ॥ (कौ- तीति । कुशब्दे + “कोररन्” । उणां ४ । १५४ । इति अरन् । पाठकः । इत्युज्ज्वलदत्तः ॥ कर्वुर- वर्णः । इति हलायुधः । यथा, माघे ५ । १९ । “दृष्ट्वैव निर्ज्जितकलापभरामधस्ता- द्व्याकीर्णमाल्यकवरां कवरीं तरुण्याः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-067-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कवर" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें