🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:15:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

काम्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

काम्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

काम्या

अर्थ: वांछनीय, इच्छा के उपयुक्त

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. काम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. काम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. काम्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. काम्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. काम्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  6. काम्य (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  7. कम् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — काम्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकाम्याकाम्येकाम्याः
द्वितीयाकाम्याम्काम्येकाम्याः
तृतीयाकाम्ययाकाम्याभ्याम्काम्याभिः
चतुर्थीकाम्यायैकाम्याभ्याम्काम्याभ्यः
पञ्चमीकाम्यायाःकाम्याभ्याम्काम्याभ्यः
षष्ठीकाम्यायाःकाम्ययोःकाम्यानाम्
सप्तमीकाम्यायाम्काम्ययोःकाम्यासु
सम्बोधनहे काम्येहे काम्येहे काम्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — काम्या
काम्या
kāmyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
काम्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. इच्छा । आभिलाषा । कामना ।
२. प्रार्थना ।
३. गाय । गौ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काम्या f. N. of an Apsaras, MBh. i, 4820; Hariv.
of several women, VP.
काम्या f. wish, desire, longing for or striving after (gen. or in comp., e.g. पुत्र-काम्यया, through desire for a son, R. i, 13, 36; Ragh. i, 35)
will, purpose, intention (e.g. यत्-काम्या, irreg. instr. ‘with which intention’, ŚBr. iii, 9, 3, 4), Mn.; MBh.; R.; Ragh. &c.;
काम्या [cf. Zd. khshathrō-kāmya, ‘wish for dominion’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (273,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
काम्या स्त्री कम--णिङ् भावे बा० क्यप् स्त्रीत्वम् । काम- नायाम् “अष्टैतान्यव्रतघ्नानि आपोमूलं फलं पयः । हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम्” प्रा० त० बौधा० । “प्रोक्षितं भक्षयेन्मांसं ब्राह्मणानाञ्च काम्यया” मनुः । “पुंसः कथं स्यादिह पुत्रकाम्या” इत्यादौ तु “काम्यच्च” पा० सुबन्तात् कर्म्मण इच्छायां काम्यच् ततोभावे अ । स्वपुत्रेच्छा इत्यर्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1908,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
काम्याकाम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: कम् + यत्)
अन्य सम्भावना: काम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | काम्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

काम्या 📚 ➤ वांछनीय, इच्छा के उपयुक्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
काम्या 📚इच्छा । आभिलाषा । कामना🟠🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • काम्या: कम् + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें