🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:23:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कीलित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कीलित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कीलित

अर्थ: बँधा हुआ, बद्ध

संस्कृत: बन्धने · पर्याय: बद्ध, संयत, सम्दनित, मूत, उद्दित

अंग्रेज़ी: to nail

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कीलित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कील् + क्त
  2. कीलित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कील् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — कीलित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकीलितःकीलितौकीलिताः
द्वितीयाकीलितम्कीलितौकीलितान्
तृतीयाकीलितेनकीलिताभ्याम्कीलितैः
चतुर्थीकीलितायकीलिताभ्याम्कीलितेभ्यः
पञ्चमीकीलितात् / कीलिताद्कीलिताभ्याम्कीलितेभ्यः
षष्ठीकीलितस्यकीलितयोःकीलितानाम्
सप्तमीकीलितेकीलितयोःकीलितेषु
सम्बोधनहे कीलितहे कीलितौहे कीलिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — कील् (भ्वादिगण) · अर्थ: बांधना, कीलोंसे मजबूत करना (बन्धने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकीलतिकीलतःकीलन्ति
मध्यमकीलसिकीलथःकीलथ
उत्तमकीलामिकीलावःकीलामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कीलति · लिट्: चिकील · लुट्: कीलिता · लृट्: कीलिष्यति · लोट्: कीलतात् · लङ्: अकीलत् · विधिलिङ्: कीलेत् · आशीर्लिङ्: कील्यात् · लुङ्: अकीलीत् · लृङ्: अकीलिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कीलन · ण्वुल्: कीलकः · तृच्: कीलिता · ण्यत्: कील्यः · तव्य: कीलितव्यः · अनीयर्: कीलनीयः · क्त: कीलितः · क्तवतु: कीलितवान् · शतृ: कीलन् · स्य-शतृ: कीलिष्यन् · क्त्वा: कीलित्वा · ल्यप्: प्रकील्य · तुमुन्: कीलितुम् · णमुल्: कीलम् · घञ्: कीलः · क्तिन्: कील्ति · क्वसु: चिकील्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कीलित
कीलित
kīlita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बँधा हुआ (3.1.42) बद्ध · संयत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कीलित वि॰ [सं॰] जिसमें जड़ी हो ।
२. मंत्र स्तंभित । कीला हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कीलित mfn. staked, impaled
set up as a stake or pole, Kād.
pinned, fastened by a stake, &c.
bound, tied, confined, Mālatīm.; Kathās.
कीलित m. N. of a Mantra, Sarvad.
कीलित See √ कील्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (285,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कीलित a. 1 Tied, bound. --2 Fixed, nailed, pinned down; तेन मम हृदयमिदमसमशरकीलितं Gīt. 7; सा नश्चेतसि कीलितेव Māl. 5. 10. --3 Staked, impaled. --4 Pierced, transfixed. --5 Set (as a stake or pole). --तं A tie.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0405-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कीलित त्रि० कील--क्त । १ बद्धे २ जातकीले च भावे--क्त । ३ बन्धे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2061,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कीलितः, त्रि, (कील्यतेऽसौ ॥ कील + कर्म्मणि क्तः ।) बद्धः । इत्यमरः । ३ । १ । ४२ ॥ (यथा, राजेन्द्र- कर्णंपूरे ३० । “किं वान्यत्तव देव ! वेल्लति यदि भ्रूवल्लरीपल्लवः सोऽपि क्षामकपोलकीलितकरः संक्रन्दनः क्रन्दति” ॥) कीशः, पुं, (की इति शब्दं ईष्टे । ईश् + कः । यद्वा कस्य वायोरपत्यं अत इञ् । किः हनुमान् ईशो यस्य ।) वानरः । इत्यमरः २ । ५ । ३ ॥ (यथा, काशीखण्डे ४२ । ३१ । “रासभैः करभैः कीशैः श्येनैरश्वरैर्वकैः” ॥ के आकाशे ईष्टे प्रभवतीति । क + ईश् + कः ।) सूर्य्यः । पक्षी । इति शब्दरत्नावली ॥ नग्ने त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-133-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "कीलित" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कीलितकीलित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कील् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: कीलित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कील् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कीलित 📚 ➤ बँधा हुआ, बद्ध
संस्कृत: बन्धने · पर्याय: बद्ध, संयत, सम्दनित, मूत, उद्दित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कीलित 📚जिसमें जड़ी हो🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कीलित
बँधा हुआ (३.१.४२) — बद्ध, संयत

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • कीलित: कील् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें