🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:31:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कुणपः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कुणपः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कुणपः

अर्थ: मुर्दे जैसी दुर्गन्ध देने वाला, बदबूदार

संस्कृत: पर्याय: शव

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुणप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कुणप (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुणपःकुणपौकुणपाः
द्वितीयाकुणपम्कुणपौकुणपान्
तृतीयाकुणपेनकुणपाभ्याम्कुणपैः
चतुर्थीकुणपायकुणपाभ्याम्कुणपेभ्यः
पञ्चमीकुणपात् / कुणपाद्कुणपाभ्याम्कुणपेभ्यः
षष्ठीकुणपस्यकुणपयोःकुणपानाम्
सप्तमीकुणपेकुणपयोःकुणपेषु
सम्बोधनहे कुणपहे कुणपौहे कुणपाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कुणप
कुणप
kuṇapa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुणप n. [अस् m. g. अर्धर्चादि] a dead body, corpse, AV.; TS.; ŚBr.; Mn. &c.
(said contemptuously of) the living body, BhP.
dung
कुणप m. a spear, MBh.; R.
कुणप m. pl. N. of a people, VarBṛS.
कुणप m. (also) a partic. hell, Buddh.
कुणप mfn. mouldering, smelling like a carcase, ŚBr.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (289,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुणप a. (पी f.) [cf. Uṇ. 3. 143] Smelling like a dead body, stinking. --पः, --पं A dead body, corpse; शासनीयः कुणपभोजनः V. 5. (a vulture); अमेध्यकुणपाशी च Ms. 12. 71; often used as a term of contempt with living beings. --पः 1 A spear. --2 A foul smell, stench.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0408-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुणप पु० कण--कपन् संप्र० । त्यक्तप्राणे मृतदेहे शवे अमरः “वाराणस्यां महाराज । दर्शनेप्सुर्महेश्वरम् । तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् । तं दृष्ट्वा यो निवर्त्तेत स संवर्त्तो महीपते!” । नारदोक्तौ “कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् । यौगगद्येन विप्रश्च पुरीद्वारम- थाविशत्” “ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्त्तत” भा० आश्व०६ अ० । “शोणितवर्ण्णवेदनं कुणपगन्ध्यनल्पं रक्तेन” सुश्रु० अर्द्धर्ञ्चा० पा० । २ पूतिगन्धे पु० ३ तद- ति त्रि० सेदि० । “कुणपं मस्तुलाङ्गाभं सुगन्धं क्वथितं बहु” माधवनि० “तस्य देवा यावन्मात्रमिव गन्धस्यापजघ्नुस्तं पशुष्वदधुः स एव पशुषु कुणपगन्धस्तस्मात् कुणपग- न्धान्नपिगृह्णीत” शत० ब्रा० ४, १, ३, ८, । (वडशा) ४ अस्त्रभेदे । “शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कुणपै रङ्कु शरपि” भा० भी० ५७ अ० । कुणपलक्षणन्तु हेमा० प० ख० लक्षणसमुच्चये दर्शितं यथा “जमदग्निं प्रति उशनाः प्रोवाच साधु पृष्टं कुणपा नां विधानं यथापृष्टं कथयामि शृणु विंशत्यङ्गुलोऽष्टा- दशाङ्गुलः षोडशांङ्गुलश्चेति श्रेष्ठमध्याधमत्वेन कुणपोऽ- ङ्गुलमाने त्रिविधोभवेदेवं पलप्रमाणे विंशतिपलः षोड- शपलोद्वादशपलश्चेति । बालयोग्यानामेतत् प्रमाणमुक्त- मबालानां तु कुणपस्त्रिंशत्पलः श्रेष्ठः पञ्चविंशतिप- लोमध्यमः विंशतिपलस्तु निकृष्टः, श्रेष्ठश्चतुर्विंशत्यङ्गुलो द्वाविंशत्यङ्गुलोमध्यमः कनिष्ठस्तु विंशत्यंङ्गुलो भवेत्” कणपेति पाठान्तरम् । ५ शवतुल्ये निश्चैतन्ये जडे देहादौ “आश्चर्य्यमेतत् यदसत्सु सर्व्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु” भाग० ४, ४, १४, “कुणपं जडं श- [] रीरं तदेवात्मेति वदन्ति ये तेषु” श्रीधरः । गौरा० ङीष् । ६ विट्शारिकायां (गुइयाशालिक) स्त्री० मेदि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2076-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुणपः, पुं, (क्वणेः + कपन् सम्प्रसारणञ्च ।) शवम् । मृतशरीरम् । इत्यमरः । २ । ८ । ११८ ॥ (यथा, महाभारते १४ । ६ । २२-२३ । नारद उवाच । “उन्मत्तवेशं बिभ्रत् स चंक्रमीति यथासुखम् वाराणस्यां महाराज ! दर्शनेप्सुर्महेश्वरम् ॥ [] तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् । तं दृष्ट्वा यो निवर्त्तेत स सम्बर्त्तो महीपते !” ॥) एतदर्थे नपुंसकलिङ्गोऽपीति नयनानन्दः ॥ पूति- गन्धिः । इति मेदिनी ॥ अस्त्रविशेषः । वडशा इति भाषा । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः ॥ पूति- गन्धौ त्रिलिङ्गोऽपि यथा, -- “कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धं क्वथितं बहु” ॥ इति माधवकरः ॥ (रोगविशेषः । यथा ॥ “कुण- पञ्चास्रपित्ताभ्याम्” । इति शार्ङ्गधरे मध्यखण्डे । १ अध्यायः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-139-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कुणपःकुणप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कुणपः 📚 ➤ मुर्दे जैसी दुर्गन्ध देने वाला, बदबूदार
संस्कृत: पर्याय: शव

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कुणप 📚n. [अस् m. g. अर्धर्चादि] a dead body, corpse, AV.; TS.; ŚBr.; Mn. &c🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कुणप

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें