🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:59:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुणप
kuṇapa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुणप n. [अस् m. g. अर्धर्चादि] a dead body, corpse, AV.; TS.; ŚBr.; Mn. &c.
(said contemptuously of) the living body, BhP.
dung
कुणप m. a spear, MBh.; R.
कुणप m. pl. N. of a people, VarBṛS.
कुणप m. (also) a partic. hell, Buddh.
कुणप mfn. mouldering, smelling like a carcase, ŚBr.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (289,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुणप a. (पी f.) [cf. Uṇ. 3. 143] Smelling like a dead body, stinking. --पः, --पं A dead body, corpse; शासनीयः कुणपभोजनः V. 5. (a vulture); अमेध्यकुणपाशी च Ms. 12. 71; often used as a term of contempt with living beings. --पः 1 A spear. --2 A foul smell, stench.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0408-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुणप पु० कण--कपन् संप्र० । त्यक्तप्राणे मृतदेहे शवे अमरः “वाराणस्यां महाराज । दर्शनेप्सुर्महेश्वरम् । तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् । तं दृष्ट्वा यो निवर्त्तेत स संवर्त्तो महीपते!” । नारदोक्तौ “कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् । यौगगद्येन विप्रश्च पुरीद्वारम- थाविशत्” “ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्त्तत” भा० आश्व०६ अ० । “शोणितवर्ण्णवेदनं कुणपगन्ध्यनल्पं रक्तेन” सुश्रु० अर्द्धर्ञ्चा० पा० । २ पूतिगन्धे पु० ३ तद- ति त्रि० सेदि० । “कुणपं मस्तुलाङ्गाभं सुगन्धं क्वथितं बहु” माधवनि० “तस्य देवा यावन्मात्रमिव गन्धस्यापजघ्नुस्तं पशुष्वदधुः स एव पशुषु कुणपगन्धस्तस्मात् कुणपग- न्धान्नपिगृह्णीत” शत० ब्रा० ४, १, ३, ८, । (वडशा) ४ अस्त्रभेदे । “शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कुणपै रङ्कु शरपि” भा० भी० ५७ अ० । कुणपलक्षणन्तु हेमा० प० ख० लक्षणसमुच्चये दर्शितं यथा “जमदग्निं प्रति उशनाः प्रोवाच साधु पृष्टं कुणपा नां विधानं यथापृष्टं कथयामि शृणु विंशत्यङ्गुलोऽष्टा- दशाङ्गुलः षोडशांङ्गुलश्चेति श्रेष्ठमध्याधमत्वेन कुणपोऽ- ङ्गुलमाने त्रिविधोभवेदेवं पलप्रमाणे विंशतिपलः षोड- शपलोद्वादशपलश्चेति । बालयोग्यानामेतत् प्रमाणमुक्त- मबालानां तु कुणपस्त्रिंशत्पलः श्रेष्ठः पञ्चविंशतिप- लोमध्यमः विंशतिपलस्तु निकृष्टः, श्रेष्ठश्चतुर्विंशत्यङ्गुलो द्वाविंशत्यङ्गुलोमध्यमः कनिष्ठस्तु विंशत्यंङ्गुलो भवेत्” कणपेति पाठान्तरम् । ५ शवतुल्ये निश्चैतन्ये जडे देहादौ “आश्चर्य्यमेतत् यदसत्सु सर्व्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु” भाग० ४, ४, १४, “कुणपं जडं श- [] रीरं तदेवात्मेति वदन्ति ये तेषु” श्रीधरः । गौरा० ङीष् । ६ विट्शारिकायां (गुइयाशालिक) स्त्री० मेदि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2076-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुणपः, पुं, (क्वणेः + कपन् सम्प्रसारणञ्च ।) शवम् । मृतशरीरम् । इत्यमरः । २ । ८ । ११८ ॥ (यथा, महाभारते १४ । ६ । २२-२३ । नारद उवाच । “उन्मत्तवेशं बिभ्रत् स चंक्रमीति यथासुखम् वाराणस्यां महाराज ! दर्शनेप्सुर्महेश्वरम् ॥ [] तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् । तं दृष्ट्वा यो निवर्त्तेत स सम्बर्त्तो महीपते !” ॥) एतदर्थे नपुंसकलिङ्गोऽपीति नयनानन्दः ॥ पूति- गन्धिः । इति मेदिनी ॥ अस्त्रविशेषः । वडशा इति भाषा । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः ॥ पूति- गन्धौ त्रिलिङ्गोऽपि यथा, -- “कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धं क्वथितं बहु” ॥ इति माधवकरः ॥ (रोगविशेषः । यथा ॥ “कुण- पञ्चास्रपित्ताभ्याम्” । इति शार्ङ्गधरे मध्यखण्डे । १ अध्यायः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-139-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें