🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:04:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कुलटम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कुलटम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कुलटम्

अर्थ: टाप् शक.पररूपम् व्यभिचारिणी स्त्री

संस्कृत: पर्याय: पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, असती, इत्वरी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुलटा (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. कुलटा (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. कुलट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कुलटा (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुलटम्कुलटेकुलटानि
द्वितीयाकुलटम्कुलटेकुलटानि
तृतीयाकुलटेनकुलटाभ्याम्कुलटैः
चतुर्थीकुलटायकुलटाभ्याम्कुलटेभ्यः
पञ्चमीकुलटात् / कुलटाद्कुलटाभ्याम्कुलटेभ्यः
षष्ठीकुलटस्यकुलटयोःकुलटानाम्
सप्तमीकुलटेकुलटयोःकुलटेषु
सम्बोधनहे कुलटहे कुलटेहे कुलटानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कुलटा
कुलटा
kulaṭā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्वेच्छाचारिणी स्त्री (2.6.10) पुंश्चली · धर्षिणी · बन्धकी · असती · इत्वरी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुलटा १ वि॰ स्त्री॰ [सं॰] बहुत पुरुषों से प्रेम रखनेवाली (स्त्री) । छिनाल । बदचलन । व्यभिचारिणी । पुंश्चली । पर्या॰—पुंश्चली । स्वैरिणी । पांशुला । व्यभिचारिणी ।
कुलटा २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] वह परकीया नायिका जो बहुत पुरुषों से प्रेम रखती हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुलटा f. (g. शकन्ध्व्-आदि) an unchaste woman, Āp.; Yājñ. &c. (cf. कुमार-क्˚)
an honourable female mendicant, Pāṇ. iv, 1, 127, Kāś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (295,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुलटा स्त्री० कुलात् कुलान्तरं व्यभिचारार्थमटति अट--अच् शक० । व्यभिचारिण्यां स्त्रियाम् । या तु भिक्षार्थं कुल- मटति सा कुलाटा इति तत्र न शक० । इति भेदः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2130,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुलटा, स्त्री, (कुलात् व्यभिचारार्थं कुलान्तरं अट- तीति । कुल + अट् + अच् । शकन्ध्वादित्वात् अलोपः ।) व्यभिचारिणी । भ्रष्टा । (यथाह, आर्य्यासप्तशती ३९३ । “परपतिनिर्द्दयकुलटाशोषितशठ ! नेर्षया न कोपेन । दग्धममतोपतप्ता रोदिमि तव तानवं वीक्ष्य” ॥) तत्पर्य्यायः । पुंश्चली २ धर्षिणी ३ बन्धकी ४ असती ५ इत्वरी ६ स्वैरिणी ७ पांशुला ८ । इत्य- मरः । २ । ६ । १० ॥ धर्षणी ९ पांसुला १० । इति तट्टीका ॥ घृष्टा ११ दुष्टा १२ धर्षिता १३ । इति शब्दरत्नावली ॥ लङ्का १४ निशाचरी १५ त्रपा- रण्डा १६ । इति जटाधरः ॥ * ॥ परकीयान्तर्गत- नायिकाविशेषः । यथा, -- “एते वारिकणान् किरन्ति पुरुषान् वर्षन्ति नाम्भोधराः शैलाः शाद्वलमुद्वहन्ति न सृजन्त्येते पुनर्नायकान् । त्रैलोक्ये तरवः फलानि सुवते नैवारभन्ते जनान् धातः ! कातरमालपामि कुल- टाहेतोस्त्वया किं कृतम्” ॥ इति रसमञ्जरी ॥ * ॥ अस्या अन्नभोजनप्रायश्चित्तं प्रायश्चित्तशब्दे अभो- ज्यान्नभक्षणप्रकरणे द्रष्टव्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-152-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कुलटा" आता है (39)
कर्षणि व्यभिचारिणी स्त्री । कुलटाधर्षणि असती स्त्री । कुलटाधर्षणी असती स्त्री । कुलटास्पर्शा कुलटा । पुंश्चली । दुश्चरित्रा स्त्री । छिनालकलतूलिका कुलटा । पुंश्चलीस्वैरिणी असत्य । कुलटा । व्यभिचारिणीव्यभिचारिणी दुराचार करनेवाली स्त्री । असती । कुलटा । पुंश्चलीअसती जो सती न हो । कुलटा । पुंश्चलीइत्वरी छिनाल । कुलटाधृष्टा असती स्त्री । कुलटाबंधुरा श्चली । कुलटाधर्षिता कुलटा । व्याभिचारिणी स्त्रीवांछिनी कुलटा । पुंश्चलीलांठनी श्चली । कुलटा । असतीपांशुला कुलटापांसुला कुलटाभ्रष्टा श्र्चली । कुलटा । छिनालकुलपांसुका कुलटा । व्यभिचारिणी स्त्रीहजूल कुलटा । व्यभिचारिणीछिनाल व्यभिचारिणी । कुलटा । परपुरुषगामिनीअकुलिनी पु वि॰ स्त्री॰ जो कुलवती न हो । कुलटा । व्यभिचारिणीजंघामथानी छिनाल स्त्री । पुंश्चली । कुलटापुंश्चिली अनेक पुरुषों के पास जानेवाली (स्त्री॰) । व्यभिचारिणी । कुलटा । छिनालदारी एक क्षुद्र रोग, जिसमें पैर के तलवे का चमड़ा कड़ा हो जाता है और चिड़ चि…छिन्ना गुड़ुच । गिलोयअनुसृति अनुसरण । पीछे जानालंजा धारा । प्रवाहपरकीया पति के अतिरिक्त परपुरुष की प्रेमपात्रा या पर पुरुष से प्रीति संबंधरखने…जघनचपला कामुकी स्त्रीनिशाचरी राक्षसीकलकूजिका स्त्री॰असमत † संज्ञा स्त्री॰गश्ती घूमनेवाला । फिरनेवाला । फिरता । चलता । जैसे—गश्ती चिट्ठी, गश्ती हुकुम,…धगवरी पति की दुलारी । खसम की मुँहलगीनष्टा वेश्या । रंडीहरजाई हर जगह घूमनेवाला । जिसका कोई ठीक ठिकाना न होउछक्का † वि॰ पुं॰ स्त्री॰बाणिणा नर्तकीदिङ्नारि वेश्या । रंडी

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कुलटम्कुलटा (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: कुलटा (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | कुलट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कुलटम् 📚 ➤ टाप् शक.पररूपम् व्यभिचारिणी स्त्री
संस्कृत: पर्याय: पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, असती, इत्वरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कुलटा 📚बहुत पुरुषों से प्रेम रखनेवाली (स्त्री) । छिनाल । बदचलन । व्यभिचारिणी …🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कुलटा
स्वेच्छाचारिणी स्त्री (२.६.१०) — पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, असती, इत्वरी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें