🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:08:55 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कूजित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कूजित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कूजित

अर्थ: कूजना, कुकू की ध्वनि करना

संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

अंग्रेज़ी: to sing, to make an indistinct sound, to speak inarticulately

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कूजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कूज् + क्त
  2. कूजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कूज् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — कूजित (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकूजितम्कूजितेकूजितानि
द्वितीयाकूजितम्कूजितेकूजितानि
तृतीयाकूजितेनकूजिताभ्याम्कूजितैः
चतुर्थीकूजितायकूजिताभ्याम्कूजितेभ्यः
पञ्चमीकूजितात् / कूजिताद्कूजिताभ्याम्कूजितेभ्यः
षष्ठीकूजितस्यकूजितयोःकूजितानाम्
सप्तमीकूजितेकूजितयोःकूजितेषु
सम्बोधनहे कूजितहे कूजितेहे कूजितानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — कूज् (भ्वादिगण) · अर्थ: अस्पष्ट शब्द करना, कूजना (अव्यक्ते शब्दे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकूजतिकूजतःकूजन्ति
मध्यमकूजसिकूजथःकूजथ
उत्तमकूजामिकूजावःकूजामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कूजति · लिट्: चुकूज · लुट्: कूजिता · लृट्: कूजिष्यति · लोट्: कूजतात् · लङ्: अकूजत् · विधिलिङ्: कूजेत् · आशीर्लिङ्: कूज्यात् · लुङ्: अकूजीत् · लृङ्: अकूजिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कूजन · ण्वुल्: कूजकः · तृच्: कूजिता · ण्यत्: कूज्यः · तव्य: कूजितव्यः · अनीयर्: कूजनीयः · क्त: कूजितः · क्तवतु: कूजितवान् · शतृ: कूजन् · स्य-शतृ: कूजिष्यन् · क्त्वा: कूजित्वा · ल्यप्: प्रकूज्य · तुमुन्: कूजितुम् · णमुल्: कूजम् · घञ्: कूजः · क्तिन्: कूक्ति · क्वसु: चुकूज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कूजित
कूजित
kūjita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कूजित वि॰ [सं॰]
१. जो बोला या कहा गया हो । ध्वनित ।
२. गूँजा हुआ या ध्वनिपूर्ण । (स्थान आदि) उ॰— कोकिल कूजित कुंज कुटीर ।—हरिश्चंद्र (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कूजित mfn. uttered inarticulately, cooed, &c., Vikr. &c.
filled with monotonous sounds, &c., R. iii, 78, 27; Vet.
कूजित n. the cry of a bird, cooing, warbling, cackling, &c., R.; Mālav.; Vikr. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (299,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कूजः, कूजनं, कूजितं 1 Cooing, warbling. --2 The rattling of wheels.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0415-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कूजित न० कूज--क्त । १ पक्षिशब्दे २ अव्यक्तशब्दे च “मधु- करनिकरकरम्बितकूजितकुञ्जकुटीरे” इति जयदेवः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2163,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कूजितं, क्ली (कूज् + भावे क्तः ।) पक्षिध्वनिः इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, गीतगोविन्दे १ । ४ । २ । “ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे । मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्जकुटीरे” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-168-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कूजित" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कूजितकूजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कूज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: कूजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कूज् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कूजित 📚 ➤ कूजना, कुकू की ध्वनि करना
संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कूजित 📚जो बोला या कहा गया हो । ध्वनित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • कूजित: कूज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें