🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:24:03 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कौलेयक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कौलेयक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कौलेयक

अर्थ: कुत्ता, शिकारी कुत्ता

संस्कृत: शुनकः · पर्याय: सारमेय, कुक्कुर, मृगदंशक, शुनक, भषक

व्युत्पत्ति: कूल + ढकञ्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कौलेयक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. कौलेयक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कौलेयक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकौलेयकःकौलेयकौकौलेयकाः
द्वितीयाकौलेयकम्कौलेयकौकौलेयकान्
तृतीयाकौलेयकेनकौलेयकाभ्याम्कौलेयकैः
चतुर्थीकौलेयकायकौलेयकाभ्याम्कौलेयकेभ्यः
पञ्चमीकौलेयकात् / कौलेयकाद्कौलेयकाभ्याम्कौलेयकेभ्यः
षष्ठीकौलेयकस्यकौलेयकयोःकौलेयकानाम्
सप्तमीकौलेयकेकौलेयकयोःकौलेयकेषु
सम्बोधनहे कौलेयकहे कौलेयकौहे कौलेयकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कौलेयक
कौलेयक
kauleyaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौलेयक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] कुत्ता । श्वान । कुक्कुर । उ॰—शाबर भाष्य कै तिर्यगधिकरण में चर्चा है कि कुछ कौलेयक ( कुत्ते) प्रतिमास की कृष्ण प्रतिपदा चतुर्दशी को उपवास करते हैं ।— संपूर्णा य अभि ग्र॰, पृ॰ २४८ ।
कौलेयक २ वि॰ कुलीन । उच्च कुलवाला । अच्छे वेश में उत्पन्न [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलेयक mfn. sprung from a noble family, Pāṇ. iv, 1, 140
pertaining to a family, W.
कौलेयक m. (Pāṇ. iv, 2, 96) ‘domestic animal’ (or ‘of good breed’?), a dog (esp. a hunting dog), Kād.; Hcar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (317,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलेयक [कुल-ढकञ्] a. 1 Of a noble family. --2 Pertaining to a family. --कः A dog, hound.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलेयक पु० कुले भवः श्वा ढकञ् । १ कुलागते कुक्कुरे । अमरः २ सत्कुलीने मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2279,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलेयकः, पुं, (कुले भवः । “कुलकुक्षिग्रीवाभ्यः श्वास्य- लङ्कारेषु । ४ । २ । ९६ । इति ढकञ् ।) कुक्कुरः । इत्यमरः । २ । १० । २१ ॥ (कुलस्यापत्यम् । “अपूर्व्व- पदादन्यतरस्यां यड्ढकञौ” । ४ । १ । १४० । इति ढकञ् ।) कुलीने त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-209-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कौलेयककौलेयक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कौलेयक 📚 ➤ कुत्ता, शिकारी कुत्ता
संस्कृत: शुनकः · पर्याय: सारमेय, कुक्कुर, मृगदंशक, शुनक, भषक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कौलेयक 📚कुत्ता । श्वान । कुक्कुर🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कौलेयक
कुत्ता (२.१०.२१) — सारमेय, कुक्कुर, मृगदंशक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें