🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:50:12 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्रमिक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्रमिक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्रमिक

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (anything) that comes from one's ancestors in regular succession, inherited lineally, MBh. ii, 166

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्रमिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. क्रमिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्रमिक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रमिकःक्रमिकौक्रमिकाः
द्वितीयाक्रमिकम्क्रमिकौक्रमिकान्
तृतीयाक्रमिकेणक्रमिकाभ्याम्क्रमिकैः
चतुर्थीक्रमिकायक्रमिकाभ्याम्क्रमिकेभ्यः
पञ्चमीक्रमिकात् / क्रमिकाद्क्रमिकाभ्याम्क्रमिकेभ्यः
षष्ठीक्रमिकस्यक्रमिकयोःक्रमिकाणाम्
सप्तमीक्रमिकेक्रमिकयोःक्रमिकेषु
सम्बोधनहे क्रमिकहे क्रमिकौहे क्रमिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्रमिक
क्रमिक
kramika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रमिक क्र॰ वि॰ [सं॰]
१. क्रमयुक्त । क्रमागत ।
२. परंपरागत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रमिक mfn. (anything) that comes from one's ancestors in regular succession, inherited lineally, MBh. ii, 166
successive Comm. on KapS. i, 38 & 40; Kuval.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (320,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रमिक a. [क्रमादागतः ठन्] 1 Successive, serial. --2 Descended lineally, ancestral, hereditary.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0430-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रमिक त्रि० क्रमादागतः ठन् । कुलक्रमागते । “आप्तैर- लुब्धैः क्रमिकैस्ते च (कर्म्मन्ताः) कच्चिदनुष्ठिताः” भा० स०५ अ० । क्रमोविद्यतेऽस्य ठन् । २ क्रमवर्त्तिनि । “क्रमि- कं यन्नामयुगमेकार्थेऽन्यार्थबोधकम्” शब्दश० प्र०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2304,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्रमिक" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्रमिकक्रमिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: क्रमिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्रमिक 📚 ➤ क्र॰ वि॰ उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (anything) that comes from one's ancestors in regular succession, inherited lineally, MBh. ii, 166

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्रमिक 📚क्र॰ वि॰🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬