🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:05:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्रय्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्रय्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्रय्य

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (Pāṇ. vi, 1, 82) exhibited for sale, purchasable, ŚBr. iii, 3, 3, 1; KātyŚr. vii, 8, 2f.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्रय्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. क्रय्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्रय्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रय्यःक्रय्यौक्रय्याः
द्वितीयाक्रय्यम्क्रय्यौक्रय्यान्
तृतीयाक्रय्येणक्रय्याभ्याम्क्रय्यैः
चतुर्थीक्रय्यायक्रय्याभ्याम्क्रय्येभ्यः
पञ्चमीक्रय्यात् / क्रय्याद्क्रय्याभ्याम्क्रय्येभ्यः
षष्ठीक्रय्यस्यक्रय्ययोःक्रय्याणाम्
सप्तमीक्रय्येक्रय्ययोःक्रय्येषु
सम्बोधनहे क्रय्यहे क्रय्यौहे क्रय्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्रय्य
क्रय्य
krayya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(बिक्री के लिये) फैलाकर रखी वस्तु (2.9.82)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रय्य वि॰ [सं॰] जो बिक्री के लिये रखा जाय । जो चीज बेचने के लिये हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रय्य mfn. (Pāṇ. vi, 1, 82) exhibited for sale, purchasable, ŚBr. iii, 3, 3, 1; KātyŚr. vii, 8, 2 f.
xix.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (321,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रय्य a. [क्री-यत्] A thing exhibited for sale in the market; (opp. केय which only means ‘fit to be purchased’; cf. Sk. on P. VI. 1. 82).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0431-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रय्य त्रि० क्रयाय क्रोतारः क्रणीयुरितिबुद्ध्या प्रसारितम् क्रा--यत् “क्रय्यस्तदर्थे” पा० नि० । क्रयनिमित्तं हट्टे प्रसारिते द्रव्ये “क्रय्यस्ते सोमो राजा इति क्रय्य इत्याह सोमविक्रयी” शत० व्रा० ३, ३, ३, १,
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2309,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रय्यं, त्रि, (डुक्रीञ् द्रव्यपर्य्यये + “अतो यत्” । ३ । १ । ९७ । “क्रय्यस्तदर्थे” ६ । १ । ८२ । इति साधुः ।) क्रये प्रसारितम् । क्रयनिमित्तं हट्टादौ न्यस्तं यत् द्रव्यम् । इत्यमरः ॥ (यथा, शतपथब्राह्मणे । ३ । ३ । ३ । १ । “क्रय्यस्ते सोमो राजा इति क्रय इत्याह सोमविक्रयी” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-215-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्रय्यक्रय्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: क्रय्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्रय्य 📚 ➤ जो बिक्री के लिये रखा जाय । जो चीज बेचने के लिये हो उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (Pāṇ. vi, 1, 82) exhibited for sale, purchasable, ŚBr. iii, 3, 3, 1; KātyŚr. vii, 8, 2f.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्रय्य 📚जो बिक्री के लिये रखा जाय । जो चीज बेचने के लिये हो🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
क्रय्य

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें