🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:24:08 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

खंभेली

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

खम्+भे+ली

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खम्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: g. चादि (v.l.)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्
  2. ख (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. ख (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. ख (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

भे

अर्थ: प्रकाश, आभा, कान्ति, सौन्दर्य

संस्कृत: प्रभा · पर्याय: प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भास्

व्युत्पत्ति: भा+अङ्+टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भा (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. भा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. भा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. भा (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
  5. भ (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन
  6. भ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  7. भ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  8. भ (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभाभेभाः
द्वितीयाभाम्भेभाः
तृतीयाभयाभाभ्याम्भाभिः
चतुर्थीभायैभाभ्याम्भाभ्यः
पञ्चमीभायाःभाभ्याम्भाभ्यः
षष्ठीभायाःभयोःभानाम्
सप्तमीभायाम्भयोःभासु
सम्बोधनहे भेहे भेहे भाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

ली

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (only L.; perhaps connected with √ ली) weariness, fatigue

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. लि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. लि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — लि (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिःलीलयः
द्वितीयालिम्लीलीन्
तृतीयालिनालिभ्याम्लिभिः
चतुर्थीलयेलिभ्याम्लिभ्यः
पञ्चमीलेःलिभ्याम्लिभ्यः
षष्ठीलेःल्योःलीनाम्
सप्तमीलौल्योःलिषु
सम्बोधनहे लेहे लीहे लयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — खम्
खम्
kham
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
खम्अव्ययम् 📚
भेभा (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | भा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
लीलि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: लि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | लि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

खम् 📚 ➤ ind. g. चादि (v.l.) उमा-कोश

भे 📚 ➤ प्रकाश, आभा, कान्ति, सौन्दर्य
संस्कृत: प्रभा · पर्याय: प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भास्

ली 📚 ➤ (only L.; perhaps connected with √ ली) weariness, fatigue (अंग्रेज़ी कोश)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
खम् 📚ind. g. चादि (v.l.)🔵
भा 📚दीप्ति । चमक । प्रकाश🟠🔵🟣🟢🟤
लि 📚m. (only L.; perhaps connected with √ ली) weariness, fatigue🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भा
प्रभा (चमक) के नाम (१.३.३८) — प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भास्, छवि, द्युति, दीप्ति

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
खंभेलीखम् + भेअनुस्वार मोऽनुस्वारः (८.३.२३)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें