🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:07:01 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भा
bhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दीप्ति । चमक । प्रकाश । उ॰— मनि कुंडल अति भा खुलनि डुलनि डुलनि सु ललित कपोल ।— घनानंद, पृ॰ २६९ ।
२. शोभा । छटा । छवि ।
३. किरण । रश्मि ।
४. बिजली । विद्युत् ।
भा † २ अव्य॰ चाहे । यदि इच्छा हो । वा । उ॰ —जो भावै सो कर लला इन्हें बाँध भा छोर । हैं तुव सुबरन रूप के ये दृग मेरे चोर ।—रसनिधि (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भा f. (आ) light or a beam of l˚, lustre, splendour, MBh.; Hariv.; Var. &c. (cf. 2. भा)
the shadow of a gnomon, Sūryas.
appearance, resemblance, likeness (ifc.; cf. अग्नि-भ, गुड-भा, तन्तु-भ)
1. भा cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 43) भाति (pr. p. भात् f. भान्ती or भाती, Vop.; Pot. भायात्, TBr.; pl. बभौ, Mn.; MBh. &c.; aor. अभासीत् Gr. Bhaṭṭ.; fut. भास्यति, Br. &c.), to shine, be bright or luminous, RV. &c. &c.; to shine forth, appear, show one's self, ib.; to be splendid or beautiful or eminent, MBh.; Kāv. &c. (with न, to cut a poor figure, Kathās.); to appear as, seem, look like, pass for (nom. with or without इव adv. in वत्), MBh.; Kāv. &c.; to be, exist, W.; to show, exhibit, manifest, Bhaṭṭ. (v.l.) : Pass. भायते, impers. radiance is put forth by (instr.), Bhaṭṭ. : Caus. भापयते; aor. अबीभपत् Gr.: Desid. बिभासति, ib. : Intens. बाभायते, बाभेति, बाभाति, ib.
भा [cf. √ भन्, भाष्, भास्; Gk. ϕημί, ϕάσκω; Lat. fāri &c.; Germ. Bann; Eng. ban.]
2. भा f. (nom. prob. भास्) light, brightness, splendour &c. (cf. f. of 4. भ), VS.; ŚBr.
भा m. the sun, L. (cf. 2. भास्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (742,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भा {c2c} P. (भाति, भात; caus. भापयति-ते; desid. बिभासति) 1 To shine, be bright or splendid, be luminous; पंकैर्विना सरो भाति सदः खलजनौर्वना । कदुवर्णैर्विना काव्यं मानसं विषयैर्विना Bv. 1. 116; समतीत्य भाति जगती जगती Ki. 5. 20; R. 3. 18. --2 To seem, appear; बुभुक्षिनं न प्रति भाति किंचित् Mbh. --3 To be, exist. --4 To show oneself.
भा [भा अङ् टाप्] 1 Light, splendour, lustre, beauty; तावद्भा भारवेर्भाति यावन्माघस्य नोदयः Udb. --2 A shadow, reflection. --3 Likeness, resemblance. --4 The shadow of a gnomon. --Comp. --कोशः --षः the sun. --गणः the whole group of constellations. --निकरः a mass of light, collection of rays. --नेमिः the sun. --मंडलं a halo of light. --रूपः the soul. --(पं) Brahman. --वनं a mass of rays or light.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0811-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भा दीप्तौ अदा० पर० अक० अनिट् । भाति अभासीत् बभौ । प्रति + बुद्धिप्राखर्य्ये । वि + अति + मिथोभासने--आ० । दीप्तिश्च तैजसपदार्थावयवभेदः प्रकाशश्च । स च ज्ञाने विषयतया प्रकाशः षित् । भावे अङ् । भा
भा स्त्री भा--अङ् टाप् । दीप्तौ अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4648,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भा, ल ष दीप्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदा०- पर०-अक०-अनिट् ।) ल, भाति । ष, भा । इति दुर्गादासः ॥
भा, स्त्री, (भा दीप्तौ + “षीद्भिदादिभ्योऽङ् ।” ३ । ३ । १०४ । इत्यङ् । टाप् ।) प्रभा । दीप्तिः । इत्यमरः । १ । ४ । ३४ ॥ (यथा, वाजसनेय- संहितायाम् । ३० । १२ । “भायै दार्व्वाहारमिति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-489-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें