🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:43:46 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्युति
dyuti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शोभा के नाम (1.3.19) शोभा · कान्ति · छवि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्युति १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दीप्ति । कांति । चमक ।
२. शोभा । छवि ।
३. लावण्य ।
४. रश्मि । किरण ।
द्युति २ संज्ञा पुं॰ एक ऋषि का नाम जो चतुर्थ मनु के समय में थे । (हरिवंश) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्युति f. splendour (as a goddess, Hariv. 14035), brightness, lustre, majesty, dignity, Mn.; MBh.; Var.; Kāv. &c.
(dram.) a threatening attitude, Daśar.; Sāh.
द्युति m. N. of a Ṛṣi under Manu Merusāvarṇa, Hariv.
of a son of Manu Tāmasa, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (500,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्युतिः f. [द्युत्-इन्] 1 Splendour, brightness, lustre, beauty; काचः कांचनसंसर्गाद्धत्ते मारकतीं द्युतिं H. Pr. 41, Māl. 2. 10; R. 3. 64. --2 Light, a ray of light; Bh. 1. 61. --3 Majesty, dignity; Ms. 1. 87. --Comp. --करः the polar star or the sage Dhruva. --धरः Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0583-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्युति स्त्री द्युत--इन् । १ दीप्तौ २ शोभायाम् “सुवर्णपुङ्खद्यु- तिरञ्जिताङ्गुलिः” रघुः । “रूपयौवनलालित्य भोगाद्यै- रङ्गभूषणम् । शोभा प्रोक्ता सैव कान्तिर्मन्मथा- प्यायिता द्युतिः । कान्तिरेवातिविस्तीर्णा दीप्तिरित्य- भिधीयते” सा० द० तत्सामान्यावान्तरभेदकथनेन स्त्रीणां सात्विकालङ्कारतया उक्ते ३ अर्थे । “देहजा कान्ति- र्द्युतिरित्याचार्य्या मन्यन्ते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3772,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्युतिः, स्त्री, (द्योततेऽनयेति । द्युत् दीप्तौ + “इगुपधात् कित् ।” उणां ४ । ११९ । इति इन् स च कित् ।) दीप्तिः । शोभा । इत्यमरः । १ । ३ । १७ ॥ (यथा, भागवते । ८ । ५ । ४२ । “लोभोऽधरात् प्रीतिरुपर्य्यभूद्द्युति- र्नस्तः पशव्यः स्पर्शेन कामः ॥”) रश्मिः । इति मेदिनी । ते, २५ ॥ (पुं, चतु- र्थस्य मनोः ऋषिविशेषः । यथा, हरिवंशे । ७ । ७५ । “चतुर्थस्य तु सावर्णेरृषीन् सप्त निबोध मे । द्युतिर्वशिष्ठपुत्त्रश्च आत्रेयः सुतपास्तथा ॥” तामसस्य मनोः पुत्त्रविशेषः । यथा, तत्रैव । ७ । २३ । “पुत्त्रांश्चैव प्रवक्ष्यामि तामसस्य मनोर्नृपः । द्युतिस्तपस्यः सुतपास्तपोमूलस्तपोशनः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-756-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "द्युति" आता है (13)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें