🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

छवि
chavi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शोभा के नाम (1.3.19) शोभा · कान्ति · द्युति
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
छवि १ संज्ञा स्त्री॰ [वि॰ छबीला]
१. शोभा । सौंदर्य ।
२. कांति । प्रभा । चमक ।
३. त्वचा । चमड़ी । खाल (को) ।
४. त्वचा का रंग (को॰) ।
५. सामान्यतः कोई भी रंग (को॰) ।
६. प्रकाश की किरण (को॰) ।
छवि २ संज्ञा स्त्री॰ [अ॰ शबीह] चित्र । फोटो । प्रतिकृति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छवि f. skin, cuticle, PārGṛ., iii, 12; Hariv. 15709; Suśr.; VarBṛS. lxix, 28 ff.
colour of the skin, colour, MBh. iii, 12387; Mṛcch.; Megh. &c.
beauty, splendour, Ragh. ix, 34; Śiś. ix, 3; Naiṣ. xxii, 55
a ray of light, L.
cf. कृष्ण-च्छ्˚.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (405,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छविः f. [छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा छो-वि किच्च् वा ङीप्; cf. Uṇ. 4. 56] 1 Hue, colour of the skin, complexion; हिमकरोदयपांडुमुखच्छविः R. 9. 38; [] छविः पांडुरा Ś. 3. 10; Me. 33; U. 6. 27. --2 Colour in general. --3 Beauty, splendour, brilliance; छविकरं मुखचूर्णमृतुश्रियः R. 9. 45. --4 Light, lustre. --5 Skin, hide.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0501-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छवि(वी) स्त्री छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा छो--वि- किच्च वा ङीप् । १ शोभायां २ कान्तौ च अमरः । “आपाण्डुरमुखच्छविः” रघुः । “आपाण्डरीभूतमुख- च्छवीनाम् कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2982,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छविः, स्त्री, (छ्यति सूक्ष्मं करोति यद्बा छ्यति छिनत्ति दूरीकरोति मालिन्यादिकुवेश- मिति । छो + “कृवृघृष्विच्छविस्थविकिकीदिवि ।” [] उणां । ४ । ५६ । इति क्विन् प्रत्ययेन निपातनात् साधुः ।) शोभा । दीप्तिः । इत्यमरः । १ । ३ । १७ ॥ (यथा, मेघदूते । ३५ । “भर्त्तुः कण्ठच्छविरिति गणैः सादरं वीक्ष्यमाणः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-488-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "छवि" आता है (14)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें