🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:27:30 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

छटा
chaṭā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
छटा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दीप्ति । प्रकाश । प्रभा । झलक ।
२. शोभा । सौंदर्य । छवि ।
३. बिजली । उ॰—चमकहिं खड़्ग छटा सी राजे । —रघुनाथ (शब्द॰) ।
४. न टूटनेवाली परंपरा या श्रृंखला । लड़ी (को॰) ।
५. ढेर । पुंज । राशि । संघात (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छटा f. a mass, lump, assemblage, number, Śiś. i, 47; Kathās.; Rājat. v, 332; Prasannar.; Sāh.
a collection of rays, lustre, Pañcar.; Dhūrtas.; Rājat. iv, 127; Prab.; Sāh.
= छडी, L.
N. of a Comm. on Vop. (also छाटा).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (404,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छटा 1 Mass, lump, number, assemblage; सटाच्छटाभिन्नघनेन Śi. 1. 47; Māl. 10. 10. --2 A collection of rays of light, lustre, splendour, light; Śi. 8. 38; Māl. 5. 23. --3 A continuous line, streak; छातेतरांबुच्छटा K. P. 1. --Comp. --आभा lightning. --फलः the betel-nut tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0499-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छटा स्त्री छो--अटन् किच्च । १ दीप्तौ, २ परम्परायाञ्च शब्दा- र्थचि० “यस्याश्चलद्वारिधिवारिवीचिच्छटोच्छ्वलच्छङ्ख कुलाकुलेन” “शठच्छटाभिन्नघनेन बिभ्रता” माघः । “स्वच्छन्दोच्छलदच्छकच्छकुहरच्छातेतराम्बुच्छटा” का- व्यप्र० । “स्मेरेन्दीवरदामसुन्दरवपुस्तस्याः कटाक्ष- च्छटा” सा० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2976,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छटा, स्त्री, (छो + अटन् किच्च ।) दीप्तिः । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ४ । १२८ । “प्रतापांशुच्छटाकूटैः पटवासमधर्म्मभिः । जम्बुद्वीपद्विजेन्द्रस्य येनातन्यत मण्डनम् ॥”) समूहः । यथा, माघे । १ । ४७ ॥ “सटाच्छटाभिन्नघनेन बिभ्रता नृसिंहसैंहीमतनुं तनुन्त्वया ।” (सटाछटाभिःकेशरसमूहैः ।” इति मल्लिनाथः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-464-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "छटा" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें