🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आभा
ābhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आभा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. चमक । दमक । कांति । उ॰— थी अंग सुरभि के संग तरंगित आभा ।— साकेत, पृ॰ २०४ ।
२. दीप्ति । द्युति । प्रभा । उ॰— उस धुँधले गृह में आभा से तामस को छलती थी । कामयनी, पृ॰ ११८ ।
३. झलक । प्रतिबिंब । छाया ।
४. बबूल का पेड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आ-√ भा P. -भाति (Impv. 2. sg. आ-भाहि, RV.; pf. -बभौ) to shine or blaze towards, RV.; AV.; to irradiate, outshine, illumine, RV.; AV.; TB.; BhP.; to appear, become visible or apparent, BhP.; MBh.; Hariv.; Rājat. &c.; to look like, Kathās.; MBh. &c.
2. आ-भा f. splendour, light
a flash
colour, appearance, beauty, MBh.; Mn.; Suśr.; Pañcat. &c.
a reflected image, outline
likeness, resemblance, MBh.; R.
आभा [cf. Hib. avibh, ‘likeness, similitude’; avibe, ‘neatness, elegance’; avibheal, ‘a spark of fire’ ?]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (145,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आभा {c2c} P. 1 To shine, blaze; सुतरां रत्नमाभाति चामीकरनियोजितं Subhāṣ.; R. 3. 33. --2 To appear, look like; आभासि तीर्थप्रतिपादितर्द्धिः R. 5. 15, 70, 13. 14; Bk. 7. 8, 66. --3 To outshine.
आभा [भा-अङ्] 1 Light, splendour, lustre; दीपाभां शलभा यथा Pt. 4. --2 Colour, appearance, beauty; प्रशांतमिव शुद्धाभं Ms. 12. 27. --3 Likeness, resemblance; oft. at the end of comp. in these two senses; रुक्माभं appearnig or shining like gold; यमदूताभं Pt. 1. 58; मरुत्सखाभं R. 2. 10. --4 A reflected image, shadow, reflection.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0247-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आभा स्त्री आ + भा--अङ् । १ दीप्तौ, २ शोभायाम् कान्तौ, ३ उप- माने, आभा “ववूलपर्य्यायः कथितः कोविदैरिह” भा० प्र० उक्ते ४ ववूले च । “आभाफलत्रिकैर्व्योर्षैः सर्वैरेभिः समीकृतैः तुल्यगुग्गुलुरायोज्योभग्नसन्धिप्रसाधकः” चक्रद० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0753,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आभा, स्त्री, (आङ् + भा + अङ् + टाप् ।) शोभा कान्तिः । इति हेमचन्द्रः ॥ दीप्तिः । ज्योतिः ॥ (वातरोगभेदः । ववुले । यथा भावप्रकाशे वात- व्याधौ त्रिकशूलचिकित्सा, -- “आभा ववुलपर्य्यायः कथितः कोविदैरिह” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-179-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आभा" आता है (30)
तेज दीप्ति । कांति । चमक । दमक । आभादृशान प्रकाश । आभाप्रभा दीप्ति । प्रकाश । आभा । चमकप्रद्योत किरण । रश्मि । दीप्ति । आभादमक चमक । चमचमाहट । द्युति । आभाआभ पु संज्ञा स्त्री॰ शोभा । कांति । आभा । धुतिउज्ज्वलता कांति । दीप्ति । चमक । आभा । आबआब चमक । तड़क भडंक । आभा । छटा । द्यृति । कांति । झलक । पानीओप चमक । दीप्ति । आभा । कांति । झलक । सुंदरता । शोभाझलक चमक । दमक । प्रकाश । प्रभा । द्युति । आभानूर प्रकाश । आभा । जैसे,—खुदा का नूर । मुहा॰—नूर का तड़का = बहुत सबेरा । प…अरचि पु संज्ञा स्त्री॰ ज्योति । दीप्ति । आभा । प्रकाश । तेजचिलक आभा । कांति । द्युति । चमक । झलकउदभास प्रकाश । दीप्ति । आभाद्योति ज्योति । आभाचटकीलापन चमक दमक । आभा । शोखीछायाविप्रातिपत्ति आयुर्वेंद का एक प्रकरण जिसके अनुसार रोगी की कांति, आभा, चेष्टा आदि में…वीति गति । चालदीप्ति प्रकाश । उजाला । रोशनीप्रकाश दीप्ति (को॰)चार्वी बुद्धिमणिमाला बारह अक्षरों का एक वृत्त जिसके प्रत्यक चरण में तगण, यगण, तगण, यगण होते…प्रदीप्ति रोशनी । प्रकाशचमक प्रकाश । ज्योति । रोशनी । जैसे,—आग या सूर्य की चमक बिजली की चमकताब ताप । गरमीलाह पु ^१ संज्ञा स्त्री॰ लाख । चपड़ा । लाहीजिया सूर्य का प्रकाशबानि बनावट । सजधजरसमि किरणरुसनाई पु संज्ञा स्त्री॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें