🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:10:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वीति
vīti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वीति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. गति । चाल ।
२. दीप्ति । चमक । आभा ।
३. गर्भ धारण करने की क्रिया ।
४. खाने या पीने की क्रिया ।
५. यज्ञ ।
६. फोड़ा ।
७. प्रजनन । उत्पादन (को॰) ।
८. आनंदोपभोग (को॰) ।
९. सफाई । परिमार्जन (को॰) ।
१०. निवृत्ति । पार्थक्य (को॰) ।
११. प्राप्ति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वीति f. (dat. वीतये often used as inf.) enjoyment, feast, dainty meal, full draught &c., RV.
advantage, profit, ib. (L. also light, lustre = गति, प्रजन, धावन)
वीति m. a partic. Agni, AitBr.
2. वीति f. separation, TS.
3. वीति m. = 1. पीति, a horse, Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1004,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीतिः [वी-क्तिन्] A horse. --तिः f. 1 Going, motion. --2 Producing, production. --3 Enjoyment. --4 Eating. --5 Light, lustre. --6 Cleaning, purifying. --Comp. --होत्रः {1} fire. {2} the sun.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1004-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीति स्त्री वी--क्तिन् । १ गतौ २ दीप्तौ ३ भोजने ४ प्रजनने ५ धारणे च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4942,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीतिः, स्त्री (वयनमिति । वी + क्तिन् ।) गतिः । दीप्तिः । (यथा, गो० रामायणे । २ । १०० । ४७ । “सुवर्णवीतिप्रतिमाः पद्मकिञ्जल्कसप्रभाः । दिव्या विंशति साहस्राः कुवेरप्रहिताः स्त्रियः ॥”) प्रजनम् । अशनम् । धावनम् । इति मेदिनी । ते, ५९ ॥ (पानम् । यथा, ऋग्वेदे । ७ । ६८ । २ । “प्रवामन्धांसि मद्यान्यस्थुररं गन्तं हविषो वीतये मे ॥” “हविषो वीतये पानाय ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥ प्राप्तिः । यथा, ऋग्वेदे । ३ । १३ । ४ । “स नः शर्म्माणि वीतयेऽग्निर्यच्छतु शन्तमा ॥” “वीतये सम्भजनाय अग्निहोत्रादिकर्म्म प्राप्त्य- [] र्थम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥ यज्ञः । यथा, ऋग्वेदे । ९ । १ । ४ । “अभ्यर्षमहानां देवानां वीतिमन्धसा ॥” “वीतिं यज्ञं अन्धसा धानाद्यन्नेन सह अभ्यर्ष अभिगच्छ ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
वीतिः, पुं, घोटकः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ७ । ३७७ । “अस्मिंस्तु वीतिमारूढे वीतिहोत्रसमे नृपे । कस्त्राता च त्वदीयानां तृणानामिव शस्त्रि- णाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-470-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें