🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:31:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मणिमाला
maṇimālā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मणिमाला संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. बारह अक्षरों का एक वृत्त जिसके प्रत्यक चरण में तगण, यगण, तगण, यगण होते हैं । उ॰—छाँड़ो सब जेते हैं रै जगमाला, फेरो हरि के नांमों की मणिमाला ।
२. रतिकालीन दंतक्षत का एक प्रकार (को॰) ।
३. मणियों की माला ।
४. लक्ष्मी ।
५. चमक । दीप्ति । आभा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मणि—माला f. a string or necklace of jewels or pearls, Chandom.
a circular impression left by a bite (esp. in amorous dalliance), L.
lustre, beauty, L.
a kind of metre, Chandom.; Col.
N. of Lakṣmī, L.
of wk.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (775,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मणिमाला स्त्री ६ त० । “त्यौ त्यौ मणिमाला छिन्ना गुह- [] वक्त्रैः” छन्दो० उक्ते द्वादशाक्षरपादके १ छन्दोभेदे । २ हारे ३ दन्तक्षतभेदे मेदि० । ४ लक्ष्म्यां शब्दर० । ५ दीप्तौ शब्दमा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4718-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मणिमाला, स्त्री, (मणिनिर्म्मिता माला शाक- पार्थिवादिवत् समासः ।) हारः । दन्तक्षत- विशेषः । इति मेदिनी । ले, १६० ॥ (मणि- निर्म्मिता माला यस्याः ।) लक्ष्मीः । इति शब्द- रत्नावली ॥ दीप्तिः । इतिशब्दमाला ॥ (छन्दो- [] भेदः । यथा, छन्दोममञ्जर्य्याम् । “त्यौ त्यौ मणिमाला छिन्ना गुहवक्त्वैः ।” अधिकन्तु छन्दः- शब्दे द्रष्टव्यम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-576-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें