॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: उत्कंठित होना, शोक करना
संस्कृत: शोके
अंग्रेज़ी: to be excited, to mourn, to grieve
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कण्ठतात् / कण्ठताद् / कण्ठतु / कण्ठयतात् / कण्ठयताद् / कण्ठयतु | कण्ठताम् / कण्ठयताम् | कण्ठन्तु / कण्ठयन्तु |
| मध्यम | कण्ठ / कण्ठतात् / कण्ठताद् / कण्ठय / कण्ठयतात् / कण्ठयताद् | कण्ठतम् / कण्ठयतम् | कण्ठत / कण्ठयत |
| उत्तम | कण्ठयानि / कण्ठानि | कण्ठयाव / कण्ठाव | कण्ठयाम / कण्ठाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कण्ठति · लट् (आत्मने.): कण्ठयते · लिट्: कण्ठयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): कण्ठयाञ्चक्रे · लुट्: कण्ठयिता · लुट् (आत्मने.): कण्ठयिता · लृट्: कण्ठयिष्यति · लृट् (आत्मने.): कण्ठयिष्यते · लोट्: कण्ठतात् · लोट् (आत्मने.): कण्ठयताम् · लङ्: अकण्ठत् · लङ् (आत्मने.): अकण्ठयत · विधिलिङ्: कण्ठयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): कण्ठयेत · आशीर्लिङ्: कण्ठ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कण्ठयिषीष्ट · लुङ्: अकण्ठीत् · लुङ् (आत्मने.): अचकण्ठत · लृङ्: अकण्ठयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकण्ठयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कण्ठन · ण्वुल्: कण्ठकः · तृच्: कण्ठिता · यत्: कण्ठ्यः · ण्यत्: कण्ठ्यः · तव्य: कण्ठितव्यः · अनीयर्: कण्ठनीयः · क्त: कण्ठितः · क्तवतु: कण्ठितवान् · शतृ: कण्ठन् · स्य-शतृ: कण्ठिष्यन् · शानच्: कण्ठयमानः · क्त्वा: कण्ठित्वा · ल्यप्: प्रकण्ठ्य · तुमुन्: कण्ठितुम् · णमुल्: कण्ठम् · घञ्: कण्ठः · क्तिन्: कण्टि · क्वसु: चकण्ठ्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| खर-कण्ठ | समास: खर + कण्ठ् कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: कण्ठ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: कण्ठ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | कण्ठ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
खरकण्ठ 📚खर 📚कण्ठ् ➤ खर (कठोर, खुर्दरा, ठोस) + कण्ठ् (उत्कंठित होना, शोक करना)
संस्कृत: शोके
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| खर 📚 | गधा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| कण्ठ् 📚 | cl. 1. P. Ā. कण्ठति, -ते: cl. 10. P. कण्ठयति, to mourn; to long for, d… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| खर |
बहुत तेज़ (गर्म) (१.३.३९) — तिग्म, तीक्ष्ण गधा (२.९.७८) — चक्रीवान्, वालेय, रासभ, गर्दभ |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड