🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:23:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

खर्जति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

खर्जति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खर्जति

अर्थ: दुःख देना, सताना, आतिश पूजन करना, सम्मान करना

संस्कृत: व्यथने पूजने मार्जने च

अंग्रेज़ी: to cause pain, to irritate, to worship, to respect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खर्ज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. खर्जता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: खर्ज + तल् (भाववाचक)
  3. खर्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खर्ज् + शतृ
  4. खर्जत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खर्ज् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — खर्ज् (भ्वादिगण) · अर्थ: दुःख देना, सताना, आतिश पूजन करना, सम्मान करना (व्यथने पूजने मार्जने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमखर्जतिखर्जतःखर्जन्ति
मध्यमखर्जसिखर्जथःखर्जथ
उत्तमखर्जामिखर्जावःखर्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खर्जति · लिट्: चखर्ज · लुट्: खर्जिता · लृट्: खर्जिष्यति · लोट्: खर्जतात् · लङ्: अखर्जत् · विधिलिङ्: खर्जेत् · आशीर्लिङ्: खर्ज्यात् · लुङ्: अखर्जीत् · लृङ्: अखर्जिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खर्जन · ण्वुल्: खर्जकः · तृच्: खर्जिता · ण्यत्: खर्ज्यः · तव्य: खर्जितव्यः · अनीयर्: खर्जनीयः · क्त: खर्जितः · क्तवतु: खर्जितवान् · शतृ: खर्जन् · स्य-शतृ: खर्जिष्यन् · क्त्वा: खर्जित्वा · ल्यप्: प्रखर्ज्य · तुमुन्: खर्जितुम् · णमुल्: खर्जम् · घञ्: खर्जः · क्तिन्: खर्क्ति · क्वसु: चखर्ज्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
खर्जतिखर्ज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: खर्जता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: खर्ज + तल् (भाववाचक) | खर्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खर्ज् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

खर्जति ➤ दुःख देना, सताना, आतिश पूजन करना, सम्मान करना
संस्कृत: व्यथने पूजने मार्जने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें