॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना
संस्कृत: खदने
अंग्रेज़ी: to dig, to irritate, to cause pain, to be steady
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अखासीत् / अखासीद् | अखासिष्टाम् | अखासिषुः |
| मध्यम | अखासीः | अखासिष्टम् | अखासिष्ट |
| उत्तम | अखासिषम् | अखासिष्व | अखासिष्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खायति · लिट्: चखौ · लुट्: खाता · लृट्: खास्यति · लोट्: खायतात् · लङ्: अखायत् · विधिलिङ्: खायेत् · आशीर्लिङ्: खायात् · लुङ्: अखासीत् · लृङ्: अखास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खान · ण्वुल्: खायकः · तृच्: खाता · यत्: खेयः · तव्य: खातव्यः · अनीयर्: खानीयः · क्त: खातः · क्तवतु: खातवान् · शतृ: खायन् · स्य-शतृ: खास्यन् · क्त्वा: खात्वा · ल्यप्: प्रखाय · तुमुन्: खातुम् · णमुल्: खायम् · घञ्: खायः · क्तिन्: खाति · क्वसु: चखिवान्
अर्थ: प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रयत्ने
अंग्रेज़ी: to try, to strive, to make effort, to attempt
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यतः | यतौ | यताः |
| द्वितीया | यतम् | यतौ | यतान् |
| तृतीया | यतेन | यताभ्याम् | यतैः |
| चतुर्थी | यताय | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| पञ्चमी | यतात् / यताद् | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| षष्ठी | यतस्य | यतयोः | यतानाम् |
| सप्तमी | यते | यतयोः | यतेषु |
| सम्बोधन | हे यत | हे यतौ | हे यताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यतते | यतेते | यतन्ते |
| मध्यम | यतसे | यतेथे | यतध्वे |
| उत्तम | यते | यतावहे | यतामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): यतते · लिट् (आत्मने.): येते · लुट् (आत्मने.): यतिता · लृट् (आत्मने.): यतिष्यते · लोट् (आत्मने.): यतताम् · लङ् (आत्मने.): अयतत · विधिलिङ् (आत्मने.): यतेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): यतिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अयतिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अयतिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यतन · ण्वुल्: यातकः · तृच्: यतिता · यत्: यत्यः · तव्य: यतितव्यः · अनीयर्: यतनीयः · क्त: यत्तः · क्तवतु: यत्तवान् · शानच्: यतमानः · क्त्वा: यतित्वा · ल्यप्: प्रयत्य · तुमुन्: यतितुम् · णमुल्: यातम् · घञ्: यातः · क्तिन्: यत्ति · क्वसु: येतिवान्
खासि 📚 ➤ खोदना, सताना, दुख देना, स्थिर रहना
संस्कृत: खदने
यत 📚 ➤ प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रयत्ने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| ख् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| यत 📚 | नियंत्रित । नियमित । पाबंद | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड